بازتعریف هویت و عاملیت حرفه ای معلمان در عصر هوش مصنوعی مولد: توسعه چارچوبی نظری تجربی برای تحول پایدار نظام های آموزشی

گسترش هوش مصنوعی مولد در محیط های آموزشی، صرفا به تغییر ابزارهای تدریس، تولید محتوای آموزشی یا شیوه های ارزشیابی محدود نمی شود؛ این فناوری به تدریج مناسبات میان دانش، تخصص، مسئولیت و اختیار حرفه ای معلم را نیز دگرگون می کند. هنگامی که یک سامانه هوشمند می تواند طرح درس تدوین کند، برای تفاوت های یادگیری دانش آموزان پیشنهادهایی ارائه دهد، فعالیت های آموزشی بسازد و حتی در ارزیابی پاسخ ها مشارکت داشته باشد، پرسش اساسی دیگر فقط چگونگی استفاده از این ابزارها نیست، بلکه تعیین جایگاه معلم در فرایند تصمیم گیری تربیتی است. مسئله محوری این پژوهش، تبیین چگونگی بازتعریف هویت حرفه ای و عاملیت معلمان در تعامل با هوش مصنوعی مولد و شناسایی شرایطی است که تحت آنها این تعامل می تواند به تحول پایدار نظام های آموزشی منجر شود.پژوهش حاضر با رویکرد کتابخانه ای تحلیلی و با بهره گیری از ادبیات نظری هویت حرفه ای، نظریه عاملیت معلم، مطالعات مربوط به فناوری های هوشمند در آموزش و چارچوب های شایستگی هوش مصنوعی، ابعاد مختلف مسئله را بررسی می کند. در این رویکرد، معلم نه مجری منفعل خروجی های الگوریتمی و نه مخالف ضرورت های تحول دیجیتال تلقی می شود؛ بلکه متخصصی حرفه ای در نظر گرفته می شود که باید بتواند میان ظرفیت محاسباتی هوش مصنوعی، شناخت زمینه مند از دانش آموزان، اهداف برنامه درسی و مسئولیت اخلاقی خود پیوند برقرار کند.تحلیل منابع نشان می دهد که تحول هویت حرفه ای معلم دست کم به چهار حوزه مرتبط وابسته است: بازسازی دانش و صلاحیت حرفه ای، حفظ اختیار در تصمیم گیری تربیتی، بازتعریف مسئولیت در تعامل انسان و هوش مصنوعی، و توسعه ظرفیت یادگیری و نوآوری در سطح مدرسه. بر مبنای این تحلیل، چارچوبی مفهومی با عنوان «عاملیت حرفه ای انسان محور در تعامل با هوش مصنوعی» پیشنهاد می شود که در آن، زمینه سازمانی، شایستگی های فناورانه و تربیتی، داوری حرفه ای، بازاندیشی مستمر و پاسخ گویی اخلاقی، اجزای مرتبط یک فرایند تحول پایدار محسوب می شوند. این چارچوب تاکید می کند که افزایش دسترسی به ابزارهای هوشمند، به خودی خود به افزایش کیفیت آموزش نمی انجامد؛ نتیجه مطلوب زمانی محتمل تر است که معلمان در طراحی، ارزیابی و اصلاح کاربردهای هوش مصنوعی نقش فعال داشته باشند و ساختارهای مدرسه نیز از این نقش حمایت کنند. مقاله در نهایت، مسیرهایی برای توسعه حرفه ای معلمان، اصلاح سیاست های آموزشی و آزمون تجربی چارچوب پیشنهادی ارائه می دهد.