بازتعریف عاملیت حرفه ای معلم در محیط های آموزشی مبتنی بر همکاری انسان و هوش مصنوعی مولد

گسترش هوش مصنوعی مولد در نظام های آموزشی، صرفا به معنای ورود ابزارهای تازه به کلاس درس نیست، بلکه زمینه ساز بازنگری در ماهیت دانش حرفه ای معلم، حدود اختیار او، شیوه های تصمیم گیری تربیتی و نسبت میان قضاوت انسانی و پیشنهادهای الگوریتمی است. در چنین محیط هایی، معلم با سامانه هایی مواجه می شود که می توانند در طراحی فعالیت های یادگیری، تولید محتوای آموزشی، بازخورددهی، تحلیل پاسخ های دانش آموزان و پیشنهاد مسیرهای متفاوت آموزش مشارکت کنند. بااین حال، افزایش توانایی فنی سامانه ها لزوما به افزایش کیفیت تصمیم های آموزشی منجر نمی شود؛ زیرا تدریس، فعالیتی زمینه مند است که در آن شناخت ویژگی های فردی دانش آموزان، تشخیص موقعیت های پیش بینی ناپذیر، تفسیر نشانه های عاطفی و اجتماعی و سنجش پیامدهای اخلاقی تصمیم ها اهمیت اساسی دارد.پژوهش حاضر با هدف بازتعریف عاملیت حرفه ای معلم در محیط های آموزشی مبتنی بر همکاری انسان و هوش مصنوعی مولد، از رویکرد کیفی و روش مطالعه اسنادی تحلیلی بهره می گیرد. در این رویکرد، عاملیت حرفه ای نه به عنوان استقلال مطلق معلم از فناوری و نه به مثابه پیروی از پیشنهادهای هوش مصنوعی، بلکه به عنوان توانایی هدفمند معلم برای تفسیر موقعیت، انتخاب آگاهانه ابزار، ارزیابی انتقادی خروجی های الگوریتمی و پذیرش مسئولیت تصمیم های تربیتی مفهوم پردازی می شود. تمرکز اصلی پژوهش بر این مسئله است که چگونه می توان میان ظرفیت های محاسباتی هوش مصنوعی مولد و دانش موقعیتی، تجربه حرفه ای و مسئولیت اخلاقی معلم رابطه ای متوازن برقرار کرد.تحلیل مفهومی نشان می دهد که تحقق این توازن به مجموعه ای از شرایط وابسته است: برخورداری معلم از سواد هوش مصنوعی، حفظ اختیار حرفه ای در تصمیم گیری، دسترسی به اطلاعات معتبر و متناسب با زمینه یادگیری، امکان بررسی و رد پیشنهادهای سامانه، مشارکت دانش آموز در فرایند یادگیری و استقرار سازوکارهای پاسخ گویی سازمانی. همچنین، تشخیص موقعیت به عنوان حلقه واسط میان داده های تولیدشده به وسیله هوش مصنوعی و مداخله تربیتی معلم اهمیت پیدا می کند؛ زیرا یک پیشنهاد واحد ممکن است برای دانش آموزی تسهیل کننده و برای دانش آموز دیگری محدودکننده یا نامتناسب باشد. بر این اساس، مقاله چارچوبی مفهومی برای عاملیت حرفه ای معلم در همکاری انسان و هوش مصنوعی ارائه می کند که بر پنج مولفه تشخیص موقعیت، داوری انتقادی، تصمیم گیری تربیتی، تنظیم همکاری با فناوری و پاسخ گویی حرفه ای استوار است. نتیجه اصلی آن است که آینده آموزش با جایگزینی قضاوت انسانی به وسیله الگوریتم ها یا کنارگذاشتن فناوری شکل نمی گیرد، بلکه به کیفیت همکاری ای بستگی دارد که در آن توانایی های فناوری در خدمت اهداف آموزشی قرار می گیرند و معلم همچنان نقش تصمیم گیرنده مسئول و تفسیرکننده موقعیت را حفظ می کند.