مدیریت اخلاقی و هوش مصنوعی: از نظارت انسانی تا حکمرانی الگوریتمی

ورود هوش مصنوعی به فرایندهای مدیریتی، مرزهای مسئولیت اخلاقی را دگرگون کرده است. پرسش بنیادین این است که چگونه می توان از نظارت انسانی بر الگوریتم ها به الگویی از حکمرانی الگوریتمی گذر کرد که همچنان عدالت، شفافیت، پاسخگویی و کرامت انسانی را حفظ کند. این مقاله با روش تحلیلی–توصیفی و با تکیه بر مطالعه اسنادی، چالش های اخلاقی گذار از نظارت انسانی به حکمرانی الگوریتمی را بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد نظارت انسانی در بسیاری از موارد به نظارتی رویه ای و تشریفاتی تنزل یافته و مسئولیت اخلاقی در پیچیدگی های فنی گم می شود. مقاله با معرفی مفهوم «خلا مسئولیت» و تحلیل پدیده هایی مانند سوگیری خودکار، منطقه چین خوردگی اخلاقی و حکمرانی پساکنشگری، چارچوبی ترکیبی برای مدیریت اخلاقی هوش مصنوعی پیشنهاد می کند که بر پنج رکن استوار است: حکمرانی داده، حسابرسی الگوریتمی، کمیته اخلاق، آموزش مدیران و حق اعتراض انسانی. این چارچوب، انسان را نه صرفا ناظر، بلکه حاکم ارزشی و اخلاقی نظام هوشمند می داند و ارزش های اسلامی مانند عدالت، امانت و شورا را با الزامات جهانی حکمرانی مسئولانه هوش مصنوعی تلفیق می کند.