بررسی نقش روایت های شخصی معلمان در شکل گیری معنای «معلم خوب» در مدرسه

معنای «معلم خوب» در مدرسه مفهومی ثابت، یکسان و مستقل از تجربه های انسانی نیست، بلکه در بستر تعامل میان باورهای حرفه ای، خاطرات دوران تحصیل، تجربه های تدریس، روابط با دانش آموزان، انتظارات خانواده ها و فرهنگ سازمانی مدرسه شکل می گیرد و در گذر زمان بازتعریف می شود. در این میان، روایت های شخصی معلمان از اهمیت ویژه ای برخوردارند؛ زیرا معلمان از طریق بازگویی تجربه های خود، صرفا رویدادهای گذشته را توصیف نمی کنند، بلکه به آنها معنا می بخشند، درباره تصمیم های حرفه ای خود داوری می کنند و تصویری از معلم مطلوب و مسئولیت های تربیتی خویش می سازند. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش روایت های شخصی معلمان در شکل گیری و تحول معنای معلم خوب، با رویکرد کیفی و به روش مطالعه کتابخانه ای تحلیلی انجام شده است. در این مطالعه، ادبیات نظری مرتبط با هویت حرفه ای معلم، روایت پژوهی، تجربه زیسته، بازاندیشی حرفه ای و فرهنگ مدرسه بررسی و یافته های مطالعات مرتبط با یکدیگر ترکیب شده اند. این مقاله بر آن است که میان روایت شخصی معلم و داوری جمعی درباره کیفیت معلمی پیوند برقرار کند و نشان دهد چگونه تجربه های فردی، در تعامل با هنجارهای اجتماعی و سازمانی، به معیارهایی برای تشخیص معلم خوب تبدیل می شوند. تحلیل منابع نشان می دهد که خاطرات معلمان از معلمان اثرگذار دوران تحصیل، تجربه موفقیت یا ناکامی دانش آموزان، مواجهه با موقعیت های دشوار تربیتی و دریافت بازخورد از همکاران و خانواده ها می توانند در شکل گیری معیارهای حرفه ای آنان نقش داشته باشند. بااین حال، روایت شخصی به تنهایی ضامن شناخت دقیق از کیفیت تدریس نیست؛ زیرا خاطره، تفسیر گذشته و حتی تصویر فرد از عملکرد خویش ممکن است تحت تاثیر سوگیری های حافظه، شرایط اجتماعی و انتظارات نهادی قرار گیرد. ازاین رو، ارزش تربیتی روایت ها زمانی افزایش می یابد که امکان گفت وگوی انتقادی، مقایسه تجربه های متفاوت و سنجش آنها در پرتو شواهد یادگیری فراهم شود. برآیند پژوهش بر این نکته تاکید دارد که معنای معلم خوب باید نه به فهرستی محدود از ویژگی های شخصیتی و انضباطی، بلکه به فهمی چندبعدی از شایستگی آموزشی، مسئولیت اخلاقی، رابطه انسانی، عدالت تربیتی و توانایی یادگیری مستمر وابسته باشد. بر همین اساس، روایت پژوهی می تواند ابزاری برای توسعه حرفه ای معلمان، تقویت فرهنگ یادگیری در مدرسه و بازاندیشی در معیارهای رسمی و غیررسمی ارزیابی عملکرد آنان باشد.