تبیین مدل توسعه حرفه ای معلمان در محیط های آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی و یادگیری دیجیتال

تحول دیجیتال آموزش و گسترش سریع سامانه های مبتنی بر هوش مصنوعی، مفهوم توسعه حرفه ای معلمان را از آموزش های دوره ای و انتقال مجموعه ای از مهارت های فناورانه به فرایندی مستمر، زمینه مند، مشارکتی و چندبعدی تبدیل کرده است. در محیط های آموزشی جدید، معلم نه صرفا کاربر ابزارهای دیجیتال، بلکه طراح تجربه یادگیری، ارزیاب کیفیت و اعتبار اطلاعات، مفسر داده های آموزشی، ناظر بر کاربرد اخلاقی فناوری و تصمیم گیرنده حرفه ای است. ازاین رو، توسعه حرفه ای در چنین محیطی باید بتواند میان دانش تخصصی رشته، دانش تربیتی، شایستگی دیجیتال، سواد هوش مصنوعی، توانایی طراحی آموزشی، خودکارآمدی، بازاندیشی حرفه ای و مسئولیت اخلاقی پیوند برقرار کند.هدف پژوهش حاضر تبیین و ارائه یک مدل مفهومی برای توسعه حرفه ای معلمان در محیط های آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی و یادگیری دیجیتال است. پژوهش از نظر رویکرد، کیفی و از نظر روش، مروری تحلیلی و مبتنی بر سنتز مفهومی منابع علمی و چارچوب های حرفه ای معتبر است. در فرایند تحلیل، منابع فارسی و انگلیسی مرتبط با توسعه حرفه ای معلمان، شایستگی دیجیتال، سواد هوش مصنوعی، TPACK، یادگیری حرفه ای، اخلاق هوش مصنوعی و تحول دیجیتال آموزش بررسی و مضامین مشترک آنها استخراج و ترکیب شد.تحلیل منابع نشان داد که توسعه حرفه ای معلمان در محیط هوشمند را نمی توان به آموزش کار با ابزارهای هوش مصنوعی تقلیل داد. این توسعه دست کم از هفت مولفه به هم پیوسته تشکیل می شود: آمادگی و نگرش حرفه ای، شایستگی دیجیتال، سواد هوش مصنوعی، دانش تلفیقی فناوری پداگوژی محتوا، توانایی طراحی و اجرای یادگیری دیجیتال، قضاوت اخلاقی و حرفه ای، و یادگیری حرفه ای مستمر و مشارکتی. این مولفه ها در بستری شامل زیرساخت فناورانه، حمایت مدیریتی، فرهنگ مدرسه، سیاست های داده و فرصت های یادگیری حرفه ای قرار می گیرند و در نهایت به پیامدهایی مانند بهبود طراحی آموزشی، افزایش ظرفیت شخصی سازی یادگیری، تصمیم گیری مبتنی بر شواهد، بازاندیشی حرفه ای و استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی منجر می شوند.مدل پیشنهادی پژوهش بر این اصل استوار است که فناوری زمانی به توسعه حرفه ای منجر می شود که در تعامل با دانش تربیتی، تجربه حرفه ای، همکاری همکاران و قضاوت انسانی قرار گیرد. بنابراین، الگوی مطلوب توسعه حرفه ای در عصر هوش مصنوعی، الگویی «معلم محور، یادگیری محور، اخلاق محور و مدرسه محور» است که در آن هوش مصنوعی جایگزین یادگیری حرفه ای معلم نمی شود، بلکه به عنوان یک ابزار برای گسترش ظرفیت یادگیری، بازاندیشی و طراحی آموزشی او عمل می کند.