بررسی نقش ظرفیت سازی سازمانی مدیر مدرسه در تاب آوری و سازگاری مدرسه با تحولات اجتماعی، فناورانه و آموزشی

مدرسه در جهان معاصر نهادی ایستا و جدا از تحولات پیرامونی نیست، بلکه سازمانی اجتماعی، یادگیرنده و پویاست که به طور مستمر تحت تاثیر تغییرات جمعیتی، فرهنگی، اجتماعی، فناورانه، اقتصادی و آموزشی قرار دارد. در چنین شرایطی، توانایی مدرسه برای تداوم فعالیت، حفظ کیفیت فرایندهای آموزشی، پاسخ گویی به نیازهای جدید و بازسازی شیوه های عمل، بیش از آنکه به وجود منابع مادی وابسته باشد، به ظرفیت سازمانی آن برای یادگیری، همکاری، نوآوری و تغییر وابسته است. در این میان، مدیر مدرسه از جایگاهی برخوردار است که می تواند ظرفیت های فردی و جمعی موجود در مدرسه را به ظرفیت سازمانی تبدیل کند و زمینه شکل گیری مدرسه ای تاب آور و سازگار را فراهم آورد. هدف مقاله حاضر بررسی تحلیلی نقش ظرفیت سازی سازمانی مدیر مدرسه در تقویت تاب آوری و سازگاری مدرسه با تحولات اجتماعی، فناورانه و آموزشی است. پژوهش با رویکرد مروری تحلیلی و بر پایه مطالعه منابع علمی فارسی و انگلیسی انجام شده است. تحلیل ادبیات نشان می دهد ظرفیت سازی سازمانی را نمی توان به آموزش کارکنان یا تامین تجهیزات تقلیل داد؛ بلکه این مفهوم مجموعه ای از فرایندهای به هم پیوسته شامل توسعه شایستگی های حرفه ای، ایجاد اعتماد و سرمایه اجتماعی، توزیع مسئولیت، تقویت یادگیری جمعی، توسعه زیرساخت های تصمیم گیری، استفاده هوشمندانه از داده و فناوری، ایجاد فرهنگ تجربه پذیری و شکل دهی به چشم انداز مشترک را دربرمی گیرد. یافته های تحلیلی همچنین نشان می دهد که تاب آوری مدرسه عمدتا محصول واکنش اضطراری پس از وقوع بحران نیست، بلکه نتیجه ظرفیت هایی است که پیش از بحران و در جریان تغییرات تدریجی ایجاد شده اند. مدیر مدرسه زمانی می تواند نقش موثری در این زمینه ایفا کند که از الگوی مدیریت اداری و واکنشی فاصله گرفته و به سمت رهبری یادگیرنده، تحول آفرین، مشارکتی و آینده نگر حرکت کند. در چنین الگویی، معلمان صرفا مجریان تصمیم های مدیریتی نیستند، بلکه به کنشگران اصلی یادگیری سازمانی و تغییر تبدیل می شوند. همچنین فناوری نه به عنوان هدفی مستقل، بلکه به عنوان ابزاری برای توسعه ظرفیت تصمیم گیری، ارتباط، یادگیری و نوآوری مورد استفاده قرار می گیرد. بر اساس این تحلیل، ظرفیت سازی سازمانی را می توان حلقه واسط میان رهبری مدرسه، تاب آوری سازمانی و سازگاری پایدار دانست؛ زیرا مدرسه ای که ظرفیت یادگیری، همکاری، بازاندیشی و بازطراحی مستمر خود را توسعه داده باشد، در برابر تغییرات کمتر دچار گسست می شود و با احتمال بیشتری می تواند تهدیدها را به فرصت های یادگیری و بهبود تبدیل کند.