ارزیابی و بهینه سازی شبکه جمع آوری و هدایت آب های سطحی تبریز با رویکرد کاهش آب گرفتگی معابر مطالعه موردی شهرداری کلان شهر تبریز

آب گرفتگی معابر در شهرهای متراکم فقط نتیجه بارش شدید نیست؛ ترکیبی از شکل حوضه های شهری، ظرفیت شبکه، گرفتگی ورودی ها، تغییر کاربری زمین، نگهداری نامنظم و تصمیم های توسعه ای می تواند آب را از مسیر طراحی شده خارج کند. هدف این مقاله، ارزیابی مفهومی و بهینه سازی پیشنهادی شبکه جمع آوری و هدایت آب های سطحی در تبریز با تاکید بر کاهش آب گرفتگی معابر است. پژوهش با رویکرد مرور تحلیلی انجام شد و منابع علمی، راهنماهای مدل سازی و مطالعات مرتبط با تبریز بررسی شدند. ‪EPA SWMM‬ به عنوان ابزار قابل استفاده برای شبیه سازی بارش–رواناب و عملکرد شبکه، و مفهوم راهکارهای سبز–خاکستری به عنوان مبنای ترکیب زیرساخت متعارف با نفوذ، ذخیره و تاخیر رواناب تحلیل شد. یافته ها نشان می دهد که مدل شبکه زمانی برای تصمیم شهرداری ارزشمند است که داده های بارش، ارتفاع، کاربری، مشخصات لوله و کانال، وضعیت ورودی ها و رخدادهای واقعی آب گرفتگی با شناسایی عدم قطعیت همراه شوند. مطالعه ‪Kobarfard‬ و همکاران (۲۰۲۲) در بخش هایی از تبریز نشان می دهد که پارامترهای مدل مانند شماره منحنی، درصد نفوذناپذیری و زبری بر خروجی های پذیرفتنی اثر قابل توجه دارند؛ بنابراین یک نتیجه عددی بدون گزارش دامنه پارامتر و فرایند واسنجی نباید مبنای سرمایه گذاری قرار گیرد. برای تبریز، چارچوب پیشنهادی از پنج لایه تشکیل می شود: پایگاه داده مکانی یکپارچه، غربالگری نقاط بحرانی، مدل سازی سناریوها، ترکیب مداخلات سازه ای و طبیعت محور، و پایش پس از اجرا. شاخص های پیشنهادی شامل کاهش عمق و مدت آب گرفتگی، قابلیت دسترسی اضطراری، تعداد ورودی های قابل بهره برداری و زمان رفع گرفتگی است. نتیجه مقاله آن است که بهینه سازی شبکه باید به صورت یک چرخه تصمیم و یادگیری انجام شود و صرفا به افزایش قطر لوله یا احداث کانال جدید محدود نگردد. این چارچوب نیازمند آزمون میدانی با داده های معتبر شهرداری تبریز است و اعداد طراحی باید در مطالعات هیدرولوژیک و هیدرولیکی پروژه تعیین شوند.‬‬‬‬