بررسی تحلیلی فرایند شکل گیری دل زدگی زناشویی بر اساس نظریه های روان شناختی

دل زدگی زناشویی به عنوان یک فرایند فرسایشی مزمن و تدریجی، یکی از مخرب ترین پدیده ها در روابط زوجین است که اغلب زمینه را برای طلاق عاطفی و فروپاشی خانواده فراهم می سازد. درک دقیق مکانیسم های زیربنایی این پدیده، مستلزم بررسی سیر شکل گیری آن در پرتو مکاتب مختلف روان شناختی است. از این رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی تحلیلی فرایند شکل گیری دل زدگی زناشویی بر اساس نظریه های برجسته روان شناختی انجام گرفت. این مطالعه از نوع مروری تحلیلی-مفهومی بود. تحلیل ادبیات نظری نشان داد که فرایند شکل گیری دل زدگی زناشویی مسیری خطی نبوده، بلکه حاصل تعامل پیچیده سطوح درون روانی، بین فردی و شناختی است. از منظر نظریه اگزیستانسیال و پاینز، این فرایند با ناکامی در دستیابی به معنای غایی و فروپاشی انتظارات آرمانی آغاز می شود؛ در دیدگاه شناختی-رفتاری، فعال سازی خطاهای شناختی، سوگیری های اسنادی و زوال تبادلات تقویت کننده مثبت موتور محرک آن است؛ بر پایه نظریه دلبستگی و هیجان مدار، تکرار چرخه های معیوب تعاملی، ترومای دلبستگی و پاسخ ناپذیری هیجانی به گسست پیوند می انجامد؛ و بر اساس دیدگاه روان پویشی و طرحواره محور، فعال شدن طرحواره های ناسازگار اولیه (به ویژه بریدگی و طرد) و ناهم خوانی فرافکنی های ناخودآگاه، تسریع کننده این زوال عاطفی است. در مجموع فرایند شکل گیری دل زدگی زناشویی الگویی چندمرحله ای است که از «ایده آل سازی اولیه» آغاز شده، با تنش های انطباقی و ناامیدی تدریجی تداوم یافته و به «بی تفاوتی، گسست عاطفی و فرسودگی همه جانبه» ختم می شود. تلفیق این نظریه ها چارچوبی جامع برای فهم جامع این فرایند فراهم می آورد که می تواند توسط متخصصان زوج درمانی و مشاوران خانواده در جهت طراحی پروتکل های مداخله ای زودهنگام، اصلاح طرحواره ها و بازسازی پیوند هیجانی پیش از ورود به فاز بازگشت ناپذیر دل زدگی مورد استفاده قرار گیرد.