مدل سازی رابطه هوش هیجانی، خودکارآمدی و رفتارهای تدریس خلاق

تحولات پرشتاب آموزشی، تنوع نیازهای یادگیرندگان و ضرورت عبور از الگوهای انتقالی تدریس، جایگاه ویژگی های روان شناختی معلم را در شکل دهی به رفتارهای آموزشی خلاقانه برجسته ساخته است. در این میان، هوش هیجانی و خودکارآمدی از جمله سازه هایی هستند که می توانند در نحوه ادراک موقعیت های آموزشی، تنظیم واکنش های هیجانی، انتخاب راهبردهای تدریس، استمرار در مواجهه با دشواری های کلاس و آمادگی برای آزمودن روش های تازه نقش داشته باشند. رفتار تدریس خلاق نیز صرفا به استفاده از فعالیت های غیرمتعارف یا فناوری های جدید محدود نیست، بلکه طیفی از تصمیم ها و کنش های حرفه ای معلم را دربرمی گیرد؛ از طراحی موقعیت های یادگیری انعطاف پذیر و پرسش های باز تا ایجاد فرصت برای بیان ایده های متفاوت، پذیرش ابهام، تغییر روش تدریس متناسب با شرایط کلاس و فراهم کردن زمینه مشارکت فعال دانش آموزان.مقاله حاضر با هدف تبیین و مدل سازی نظری رابطه میان هوش هیجانی، خودکارآمدی و رفتارهای تدریس خلاق، با روش مطالعه کتابخانه ای و تحلیل تلفیقی پژوهش های معتبر داخلی و خارجی انجام شده است. در این مدل، هوش هیجانی به عنوان یک منبع روان شناختی موثر بر ادراک، تنظیم و استفاده سازنده از هیجان ها در نظر گرفته می شود؛ خودکارآمدی معلم نیز به عنوان سازوکار شناختی انگیزشی تعریف می شود که می تواند فاصله میان توانایی ادراک شده و رفتار واقعی را کاهش دهد. بر مبنای ادبیات نظری، انتظار می رود هوش هیجانی هم به صورت مستقیم و هم از طریق تقویت خودکارآمدی، احتمال بروز رفتارهای تدریس خلاق را افزایش دهد. در این چارچوب، خودکارآمدی را می توان متغیر میانجی مهمی دانست که تجربه هیجانی و شناختی معلم را به انتخاب و اجرای رفتارهای آموزشی تبدیل می کند.تحلیل مطالعات نشان می دهد رابطه میان این سازه ها ماهیتی خطی و ساده ندارد و عواملی همچون خودمختاری حرفه ای، جو مدرسه، حمایت سازمانی، باورهای معلم درباره خلاقیت، مشارکت شغلی و فرصت های توسعه حرفه ای می توانند شدت این رابطه را تغییر دهند. همچنین شواهد پژوهشی نشان می دهند که برخورداری از هوش هیجانی به تنهایی تضمین کننده تدریس خلاق نیست؛ بلکه هنگامی اهمیت بیشتری پیدا می کند که معلم بتواند این ظرفیت را در قالب باور به توانایی خود، تصمیم گیری حرفه ای، انعطاف تدریس و تحمل ریسک آموزشی به رفتار واقعی تبدیل کند. بر این اساس، مدل پیشنهادی مقاله، هوش هیجانی را منبع هیجانی شناختی، خودکارآمدی را سازوکار تبدیل کننده و رفتارهای تدریس خلاق را پیامد رفتاری در نظر می گیرد.