بررسی نقش معلم در مدیریت انتقال دانش آموزان میان موقعیت های مختلف یادگیری

یادگیری دانش آموزان در مدرسه به یک فضای ثابت و یک شکل از فعالیت محدود نمی شود؛ دانش آموز در طول روز میان کلاس درس، آزمایشگاه، کتابخانه، حیاط مدرسه، کارگاه، فعالیت های گروهی، فضای مجازی، تعامل با همسالان و موقعیت های غیررسمی زندگی در حرکت است و در هر یک از این موقعیت ها با قواعد، منابع، نقش ها و انتظارات متفاوتی مواجه می شود. مسئله اساسی آن است که دانش و مهارت کسب شده در یک موقعیت تا چه اندازه می تواند در موقعیتی دیگر مورد استفاده قرار گیرد و معلم چگونه می تواند این جابه جایی شناختی و عملی را تسهیل کند. مقاله حاضر با هدف تبیین نقش معلم در مدیریت انتقال یادگیری میان موقعیت های مختلف یادگیری، با رویکرد مروری تحلیلی انجام شده است. در این رویکرد، ادبیات مرتبط با انتقال یادگیری، شناخت و یادگیری موقعیتی، یادگیری اجتماعی فرهنگی، یادگیری در مرز میان موقعیت ها و نظریه فعالیت بررسی و در ارتباط با نقش حرفه ای معلم تحلیل شده است. یافته های تحلیلی نشان می دهد انتقال یادگیری فرایندی خودکار نیست و صرفا با افزایش مقدار محتوای آموزشی یا تکرار تمرین های مشابه تحقق پیدا نمی کند. انتقال زمانی تقویت می شود که دانش آموز بتواند عناصر مشترک و متفاوت موقعیت ها را تشخیص دهد، دانش پیشین خود را فعال کند، رابطه میان مفاهیم و موقعیت ها را توضیح دهد، در موقعیت جدید دست به بازتفسیر بزند و درباره چرایی کاربرد یک راهبرد تامل کند. بر این اساس، معلم فقط انتقال دهنده محتوا نیست، بلکه نقش «طراح پیوندهای یادگیری»، «میانجی میان موقعیت ها»، «سازمان دهنده تجربه»، «تسهیلگر بازنمایی مجدد دانش» و «فراهم کننده فرصت های تامل و بازکاربرد» را بر عهده دارد. همچنین تحلیل منابع نشان می دهد که انتقال موفق، نیازمند ترکیبی از زمینه مندی و زمینه گشایی است؛ یعنی دانش آموز باید هم دانش را در بافت واقعی و معنادار تجربه کند و هم فرصت داشته باشد آن را از چارچوب اولیه جدا کرده و در شرایط تازه بازسازی کند. در نتیجه، مدیریت انتقال یادگیری را می توان یکی از ابعاد مهم شایستگی حرفه ای معلم دانست که از طریق طراحی تکالیف متنوع، مقایسه موقعیت ها، گفت وگوی بازتابی، الگوسازی، داربست دهی، ارزشیابی اصیل و ایجاد پیوند میان دانش مدرسه و تجربه زیسته دانش آموز تحقق می یابد.