بررسی نقش معلم در مدیریت خطاهای معرفتی، اطلاعات ساختگی و اطمینان کاذب ایجادشده توسط هوش مصنوعی در فرایند آموزش

گسترش هوش مصنوعی مولد در محیط های آموزشی، مفهوم دسترسی به دانش و شیوه تعامل معلم و دانش آموز با اطلاعات را دستخوش تغییر کرده است. سامانه های مولد می توانند در مدت کوتاهی پاسخ هایی منسجم، ظاهرا دقیق و از نظر زبانی بسیار متقاعدکننده تولید کنند؛ اما انسجام زبانی الزاما به معنای صحت معرفتی نیست. یکی از مسائل اساسی در استفاده آموزشی از این فناوری، امکان تولید اطلاعات ساختگی، استنادهای نادرست، تفسیرهای ناقص، ساده سازی های گمراه کننده و پاسخ هایی است که با وجود ظاهر علمی، از پشتوانه واقعی برخوردار نیستند. خطر مهم تر زمانی شکل می گیرد که دانش آموز یا حتی معلم، به دلیل کیفیت ظاهری پاسخ، سطح اطمینان خود را بیش از میزان اعتبار واقعی آن افزایش دهد. در چنین وضعیتی، مسئله صرفا «خطای هوش مصنوعی» نیست؛ بلکه تبدیل یک خروجی احتمالی به «دانش پذیرفته شده» است.پژوهش حاضر با رویکرد کتابخانه ای و تحلیل مفهومی، نقش معلم را در مدیریت این وضعیت بررسی می کند. یافته های حاصل از تحلیل منابع نشان می دهد که نقش معلم در محیط آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی از انتقال دهنده اطلاعات به «تنظیم کننده فرایند اعتبارسنجی دانش» تغییر می کند. معلم باید بتواند میان پاسخ درست، پاسخ ظاهرا درست، پاسخ ناقص و پاسخ ساختگی تمایز ایجاد کند و این تمایز را به مهارت قابل آموزش برای دانش آموز تبدیل سازد. در این چارچوب، سواد هوش مصنوعی، تفکر انتقادی، سواد اطلاعاتی، استدلال معرفتی، راستی آزمایی، شناخت محدودیت های مدل های زبانی و تنظیم اعتماد به فناوری به عناصر مهم صلاحیت حرفه ای معلم تبدیل می شوند.تحلیل موضوع نشان می دهد که مدیریت خطاهای معرفتی هوش مصنوعی نباید به ممنوعیت استفاده از فناوری یا پذیرش بی چون وچرای خروجی های آن محدود شود. رویکرد مطلوب، ایجاد یک رابطه انتقادی و مسئولانه میان انسان و سامانه هوشمند است؛ به گونه ای که هوش مصنوعی به عنوان ابزار تولید و بازسازی اولیه اطلاعات مورد استفاده قرار گیرد، اما اعتبار نهایی ادعاها، منابع و استدلال ها از طریق قضاوت انسانی و فرایندهای آموزشی سنجیده شود. بر این اساس، معلم می تواند با طراحی فعالیت های مقایسه ای، پرسشگری، بررسی منبع، تشخیص ادعا و شاهد، بازسازی پاسخ های ناقص و تحلیل خطاهای هوش مصنوعی، از شکل گیری اعتماد کاذب جلوگیری کند و هم زمان ظرفیت شناختی دانش آموزان را برای مواجهه انتقادی با محیط اطلاعاتی جدید ارتقا دهد.