مدل سازی نقش عملکردهای اجرایی دانش آموزان در اثربخشی روش های تدریس مبتنی بر یادگیری فعال

یادگیری فعال یکی از رویکردهای مهم در تحول فرایند تدریس است که در آن دانش آموز از دریافت کننده صرف اطلاعات به مشارکت کننده ای تبدیل می شود که باید اطلاعات را انتخاب، سازمان دهی، تفسیر و در موقعیت های جدید به کار گیرد. با وجود شواهد گسترده درباره مزایای روش های تدریس فعال، اثربخشی این روش ها برای همه دانش آموزان یکسان نیست و تفاوت های فردی در ظرفیت های شناختی می تواند میزان بهره مندی از چنین محیط هایی را تحت تاثیر قرار دهد. یکی از مجموعه توانایی هایی که در این زمینه اهمیت ویژه دارد، عملکردهای اجرایی است؛ مجموعه ای از فرایندهای شناختی که به فرد امکان می دهد توجه خود را هدایت کند، اطلاعات مرتبط را در ذهن نگه دارد، پاسخ های نامتناسب را مهار کند، میان راهبردها جابه جا شود، رفتار خود را پایش کند و برای دستیابی به هدف، فعالیت های خود را سازمان دهد. مقاله حاضر با هدف مدل سازی مفهومی نقش عملکردهای اجرایی دانش آموزان در اثربخشی روش های تدریس مبتنی بر یادگیری فعال انجام شده است. روش پژوهش، کتابخانه ای و تحلیلی تلفیقی است و با بررسی منابع علمی فارسی و انگلیسی مرتبط با عملکردهای اجرایی، یادگیری فعال، پیشرفت تحصیلی و فرایندهای شناختی، ارتباط میان سازه های اصلی تبیین شده است. یافته های تحلیلی نشان می دهد که عملکردهای اجرایی را نمی توان صرفا یک ویژگی فردی مستقل از روش تدریس تلقی کرد؛ بلکه این عملکردها در تعامل با میزان پیچیدگی تکلیف، ساختار فعالیت آموزشی، مقدار خودمختاری دانش آموز، نوع بازخورد و میزان نیاز فعالیت به همکاری و حل مسئله، بر کیفیت مشارکت و یادگیری اثر می گذارند. در این میان، حافظه کاری، کنترل بازداری و انعطاف پذیری شناختی، سازوکارهای محوری در بهره گیری از فرصت های یادگیری فعال محسوب می شوند. بر اساس مدل مفهومی پیشنهادی، یادگیری فعال زمانی بیشترین ظرفیت آموزشی خود را آشکار می کند که تقاضاهای شناختی فعالیت با سطح آمادگی اجرایی دانش آموز هماهنگ باشد و معلم بتواند از طریق داربست بندی، تقسیم تکلیف، ارائه دستورالعمل های مرحله ای، بازخورد تکوینی و فرصت های خودتنظیمی، بار اجرایی فعالیت را مدیریت کند. بنابراین، اثربخشی یادگیری فعال نه صرفا به «فعال بودن» دانش آموز، بلکه به کیفیت تنظیم شناختی مشارکت او وابسته است.