مدل سازی شایستگی های حرفه ای موردنیاز برای بهره برداری از ماشین آلات خودکار و هوشمند کشاورزی

تحول فناوری در بخش کشاورزی، ماشین آلات را از تجهیزات عمدتا مکانیکی و وابسته به مهارت های سنتی اپراتور به سامانه هایی پیچیده، داده محور، متصل و تا حدی خودمختار تبدیل کرده است. تراکتورهای مجهز به سامانه های هدایت ماهواره ای، ماشین های دارای حسگر، تجهیزات نرخ متغیر، سامانه های پایش لحظه ای، پهپادهای کشاورزی، ربات های مزرعه ای و ماشین آلات مبتنی بر الگوریتم های هوشمند، الگوی کار حرفه ای در مزرعه را دگرگون کرده اند. در چنین شرایطی، صرف آشنایی با اصول مکانیکی و توانایی کار با ادوات کشاورزی برای بهره برداری ایمن و اثربخش از ماشین آلات نوین کافی نیست و مجموعه ای چندبعدی از شایستگی های فنی، دیجیتال، داده ای، شناختی، ایمنی، تصمیم گیری و حل مسئله مورد نیاز است. پژوهش حاضر با هدف تبیین و مدل سازی ابعاد شایستگی حرفه ای موردنیاز برای بهره برداری از ماشین آلات خودکار و هوشمند کشاورزی و با رویکرد مروری تحلیلی انجام شده است. در این پژوهش، منابع علمی فارسی و انگلیسی مرتبط با کشاورزی دقیق، کشاورزی هوشمند، دیجیتالی شدن کشاورزی، اتوماسیون ماشین آلات، نیروی کار کشاورزی و شایستگی های حرفه ای بررسی و ترکیب شده اند. تحلیل منابع نشان می دهد که شایستگی حرفه ای در محیط کشاورزی هوشمند را نمی توان به مهارت کاربری ماشین تقلیل داد، بلکه باید آن را توانایی یکپارچه سازی دانش فنی ماشین، سواد دیجیتال، تفسیر داده، کنترل و پایش سامانه، تشخیص خطا، تصمیم گیری موقعیتی، مدیریت ریسک و ایمنی، تعامل انسان و ماشین، نگهداری پیشگیرانه و یادگیری مستمر دانست. بر مبنای این تحلیل، مدلی چندسطحی پیشنهاد می شود که در آن «شایستگی عملیاتی فنی» هسته اولیه، «شایستگی دیجیتال و داده ای» لایه پردازش و تفسیر اطلاعات، «شایستگی شناختی و تصمیم گیری» لایه کنترل و قضاوت حرفه ای، «شایستگی ایمنی و مدیریت ریسک» سازوکار محافظ، و «شایستگی یادگیری و انطباق پذیری» عامل پویایی مدل محسوب می شود. یافته های پژوهش نشان می دهد گذار از اپراتور سنتی به «کاربر حرفه ای سامانه های هوشمند کشاورزی» مستلزم بازطراحی برنامه های آموزش فنی و حرفه ای، آموزش های ضمن خدمت، استانداردهای شغلی و نظام ارزیابی شایستگی است.