پروبیوتیکها در پیشگیری و مدیریت بیماریهای انسان: مرور بهروز شواهد از سلامت گوارش تا محور روده–مغز و اختلالات متابولیک

پروبیوتیکها میکروارگانیسمهای زندهای هستند که در صورت مصرف به مقدار کافی میتوانند برای میزبان سودمند باشند؛ با این حال، اثر آنها یک ویژگی عمومی برای همه محصولات نیست و به سویه، دوز، فرمولاسیون و وضعیت میزبان وابسته است. هدف این مقاله، مرور بهروز شواهد بالینی درباره نقش پروبیوتیکها در پیشگیری و مدیریت برخی بیماریهای شایع انسان و بررسی حوزههای نوظهور کاربرد آنهاست. برای تدوین این مرور روایتی ساختاریافته، منابع نمایهشده در PubMed و اسناد راهنمای معتبر بینالمللی با تمرکز بر مرورهای سیستماتیک، فراتحلیلها، کارآزماییهای تصادفی و راهنماهای منتشرشده عمدتا از سال ۲۰۲۰ تا سپتامبر ۲۰۲۶ بررسی شد؛ منابع بنیانی قدیمیتر نیز برای تعریف و چارچوب مفهومی استفاده شدند. شواهد جدید بیشترین پشتیبانی را برای برخی کاربردهای گوارشی، از جمله کاهش اسهال مرتبط با آنتیبیوتیک، کمک به برخی بیماران مبتلا به سندرم روده تحریکپذیر و یبوست، و استفاده کمکی در درمان هلیکوباکتر پیلوری نشان میدهند. دادههای رو به رشد همچنین از اثرات احتمالی بر پریودنتیت، کنترل گلیسمی در دیابت نوع ۲، بیماری کبد چرب متابولیک، وزن بدن و برخی پیامدهای محور روده–مغز حمایت میکنند، اما اندازه اثر معمولا متوسط یا کوچک و ناهمگونی مطالعات قابل توجه است. در بیماران سرطانی و افراد دارای نقص ایمنی، کاربرد پروبیوتیکها نیازمند احتیاط بیشتری است. در مجموع، پروبیوتیکها میتوانند در اندیکاسیونهای مشخص مفید باشند، اما انتخاب باید بر پایه شواهد سویهاختصاصی و هدف بالینی انجام شود و جایگزین درمان استاندارد تلقی نشود.