بررسی چالش های معلمان در تشخیص مرز میان کمک شناختی هوش مصنوعی و واگذاری فرایند تفکر به سامانه های هوشمند

گسترش سریع سامانه های هوش مصنوعی مولد در محیط های آموزشی، نقش فناوری را از یک ابزار صرفا اجرایی و محاسباتی به عاملی موثر در تولید، سازمان دهی، تفسیر و بازسازی اطلاعات تغییر داده است. در چنین شرایطی، مسئله اصلی دیگر صرفا میزان استفاده معلم از هوش مصنوعی نیست، بلکه چگونگی تشخیص مرز میان استفاده از آن به عنوان یک ابزار کمک شناختی و واگذاری بخش های اساسی فرایند تفکر به سامانه های هوشمند است. این مقاله با رویکرد مروری تحلیلی و با استفاده از منابع علمی فارسی و انگلیسی، به بررسی این مرز و چالش های حرفه ای، شناختی، آموزشی و اخلاقی مرتبط با آن می پردازد. در تحلیل حاضر، مفاهیمی همچون برون سپاری شناختی، فراشناخت، سوگیری اتوماسیون، ذهن گسترده، شایستگی هوش مصنوعی و دانش فناورانه پداگوژیکی معلم در کنار یکدیگر قرار گرفته اند تا ابعاد مسئله روشن شود. یافته های حاصل از ترکیب مطالعات نشان می دهد که کمک شناختی هوش مصنوعی زمانی با منطق یاددهی یادگیری سازگار است که تصمیم گیری نهایی، تفسیر اطلاعات، ارزیابی اعتبار پاسخ، تشخیص تناسب راه حل با موقعیت آموزشی و مسئولیت حرفه ای همچنان در اختیار معلم باقی بماند. در مقابل، زمانی که سامانه هوشمند از تولید گزینه به تعیین مسئله، از پیشنهاد راه حل به انتخاب راه حل و از ارائه بازخورد به قضاوت آموزشی منتقل می شود، خطر واگذاری فرایند تفکر افزایش می یابد. چالش اصلی معلمان در این زمینه به نبود مرزهای عملیاتی روشن، تفاوت سطح سواد هوش مصنوعی، اعتماد بیش از اندازه به خروجی های ظاهرا معتبر، فشار زمانی، پیچیدگی وظایف آموزشی و ضعف سازوکارهای سازمانی برای نظارت بر کاربرد هوش مصنوعی مربوط است. مقاله نشان می دهد که راه حل این مسئله در حذف هوش مصنوعی از فرایند آموزش نیست، بلکه در طراحی الگوی «تفکر انسانی کمک هوشمند بازبینی انسانی» و تقویت قضاوت حرفه ای، فراشناخت و سواد انتقادی هوش مصنوعی معلمان قرار دارد.