تحلیل رابطه شایستگی حرفه ای، خودکارآمدی و انگیزش شغلی معلمان با کیفیت تعاملات آموزشی در کلاس

کیفیت تعاملات آموزشی در کلاس درس یکی از مهم ترین نمودهای عینی کیفیت فرایند یاددهی یادگیری است؛ زیرا بخش قابل توجهی از یادگیری دانش آموزان نه صرفا از طریق محتوای رسمی درس، بلکه در بستر گفت وگو، بازخورد، پرسشگری، حمایت عاطفی، مدیریت کلاس، فرصت مشارکت و نحوه پاسخ گویی معلم به تفاوت های فردی شکل می گیرد. در این میان، ویژگی های حرفه ای و روان شناختی معلم می توانند نقش تعیین کننده ای در چگونگی شکل گیری این تعاملات داشته باشند. مقاله حاضر با هدف تحلیل رابطه شایستگی حرفه ای، خودکارآمدی و انگیزش شغلی معلمان با کیفیت تعاملات آموزشی در کلاس و با رویکرد مروری تحلیلی انجام شده است. برای این منظور، ادبیات نظری و پژوهش های فارسی و انگلیسی مرتبط با شایستگی حرفه ای، خودکارآمدی معلم، انگیزش شغلی، کیفیت تدریس، تعامل معلم دانش آموز و گفت وگوی آموزشی بررسی و ترکیب شده اند. تحلیل منابع نشان می دهد شایستگی حرفه ای را نمی توان به برخورداری از دانش تخصصی یا مهارت فنی تدریس محدود کرد؛ بلکه این مفهوم مجموعه ای از دانش محتوایی و تربیتی، مهارت های اجرایی، باورهای حرفه ای، توانایی تنظیم رفتار، شایستگی ارتباطی و ظرفیت بازاندیشی حرفه ای را دربرمی گیرد. همچنین خودکارآمدی معلم به عنوان باور او درباره توانایی مدیریت فرایند تدریس، برانگیختن مشارکت دانش آموزان و اداره کلاس، با نحوه مواجهه وی با موقعیت های دشوار و میزان پایداری او در فرایند تدریس ارتباط دارد. انگیزش شغلی نیز از طریق جهت دهی به میزان انرژی، علاقه، پشتکار و سرمایه گذاری حرفه ای معلم می تواند بر کیفیت حضور او در کلاس اثرگذار باشد. یافته های تحلیلی نشان می دهد رابطه این سه متغیر با کیفیت تعامل آموزشی احتمالا خطی و ساده نیست، بلکه از مسیرهایی همچون کیفیت طراحی آموزشی، مدیریت کلاس، حمایت عاطفی، بازخورد، گفت وگوی آموزشی، انعطاف پذیری، تنظیم هیجانی و ادراک معلم از موفقیت های حرفه ای شکل می گیرد. همچنین شواهد پژوهشی نشان می دهد باید از تفسیرهای علی ساده پرهیز کرد؛ زیرا کیفیت تعاملات آموزشی خود می تواند به تقویت خودکارآمدی و انگیزش معلم منجر شود. بر این اساس، ارتقای کیفیت تعامل آموزشی مستلزم نگاه هم زمان به شایستگی های حرفه ای و منابع انگیزشی معلم و نیز فراهم کردن محیط سازمانی حمایتگر است.