بررسی مسئولیت حقوقی شهرداری تبریز در پیشگیری و مدیریت مخاطرات زیرساختی با رویکرد پدافند غیرعامل

پیشگیری و مدیریت مخاطرات زیرساختی در کلانشهرها، به عنوان یکی از وظایف بنیادین نهادهای مدیریت شهری، در چارچوب حقوق عمومی و پدافند غیرعامل قابل تبیین است. این پژوهش با هدف بررسی مسئولیت حقوقی شهرداری تبریز در پیشگیری و مدیریت مخاطرات زیرساختی با رویکرد پدافند غیرعامل انجام شده است. پرسش اصلی آن است که مبانی حقوقی مسئولیت شهرداری در این حوزه چیست، چه مصادیقی از قصور و کوتاهی در عملکرد شهرداری تبریز قابل شناسایی است، و چه چالش های حقوقی و نهادی فراروی تحقق مسئولیت پذیری موثر وجود دارد.روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و اسنادی است. داده ها از طریق بررسی قوانین و مقررات (قانون شهرداری، قانون مدیریت بحران کشور، قانون مسئولیت مدنی، قانون مدنی، دستورالعمل شهید شاطری و مبحث ۲۱ مقررات ملی ساختمان)، آرا و نظریات حقوقی، گزارش های رسمی، و پژوهش های علمی گردآوری شده است. مطالعه موردی شهرداری تبریز به عنوان یکی از کلانشهرهای آسیب پذیر ایران در برابر مخاطرات طبیعی و انسان ساخت انجام شده است.یافته ها نشان می دهد که مسئولیت حقوقی شهرداری تبریز در حوزه پیشگیری و مدیریت مخاطرات زیرساختی بر مبانی متعددی از جمله قاعده لاضرر، قاعده تسبیب، مواد ۳۳۱ و ۳۳۳ قانون مدنی، ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی، ماده ۱۱ قانون مسئولیت مدنی دولت، و بندهای ۱۴ و ۲۵ ماده ۵۵ قانون شهرداری استوار است. مصادیق قصور شهرداری تبریز شامل کوتاهی در نظارت بر ساخت وسازهای غیرمجاز، عدم اجرای مبحث ۲۱ مقررات ملی ساختمان، تاخیر در استانداردسازی فضاهای عمومی، عدم ایمن سازی زیرساخت های حمل ونقل شهری، ناهماهنگی با شرکت های خدمات رسان در مدیریت زیرساخت ها، و عدم تخصیص بودجه کافی به پدافند غیرعامل قابل شناسایی است. تحلیل داده ها نشان می دهد که حدود ۳۰ درصد ساختمان های شهر تبریز در معرض خطر فروریختگی قرار دارند، ۴۸ هکتار پهنه رانشی در شهر شناسایی شده است، و شاخص تاب آوری شهری تبریز ۰٫۳۴۳ محاسبه شده که بسیار پایین تر از سطح مطلوب است. نتایج پژوهش نشان می دهد که تحقق مسئولیت پذیری موثر شهرداری تبریز مستلزم رفع چالش هایی نظیر ابهام در مبانی مسئولیت، ضعف نظام نظارت، فقدان سازوکارهای جبران خسارت کارآمد، و ناهماهنگی بین نهادی است. پیشنهادهای سیاستی شامل تصویب قانون جامع مدیریت شهری، ایجاد نظام بیمه اجباری مسئولیت مدنی شهرداری ها، تقویت نظام نظارت فنی، و نهادینه سازی سازوکارهای مشارکت شهروندی ارائه شده است.