تحلیل فرصت ها و چالش های استفاده از هوش مصنوعی در آموزش دانش آموزان دوره ابتدایی با تاکید بر نقش معلم

گسترش شتابان هوش مصنوعی در سال های اخیر، بسیاری از مفروضات سنتی درباره فرایند یاددهی–یادگیری، نقش منابع آموزشی و شیوه تعامل معلم و دانش آموز را تحت تاثیر قرار داده است. دوره ابتدایی از این جهت اهمیت بیشتری دارد که بخش مهمی از بنیان های شناختی، عاطفی، اجتماعی و اخلاقی دانش آموزان در این دوره شکل می گیرد و هر فناوری آموزشی که وارد این مرحله می شود، صرفا یک ابزار فنی نیست، بلکه می تواند بر نحوه یادگیری، تعامل، شکل گیری استقلال فکری و نگرش دانش آموز نسبت به دانش اثر بگذارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل فرصت ها و چالش های استفاده از هوش مصنوعی در آموزش دانش آموزان دوره ابتدایی و تبیین نقش معلم در هدایت این فرایند انجام شده است. روش پژوهش، مروری–تحلیلی و مبتنی بر مطالعه و ترکیب یافته های پژوهش های علمی، مطالعات مروری، چارچوب های بین المللی و منابع علمی فارسی مرتبط است. تحلیل منابع نشان می دهد که هوش مصنوعی می تواند از طریق شخصی سازی یادگیری، ارائه بازخورد سریع، تولید محتوای متناسب با سطح دانش آموز، پشتیبانی از یادگیری اکتشافی، کمک به شناسایی نیازهای یادگیری، تقویت فعالیت های تعاملی و کاهش بخشی از بار اجرایی معلم، ظرفیت قابل توجهی برای ارتقای کیفیت آموزش ابتدایی ایجاد کند. در عین حال، استفاده بدون نظارت از این فناوری می تواند با چالش هایی همچون کاهش استقلال شناختی، وابستگی به پاسخ های ماشینی، خطا و تولید اطلاعات نادرست، سوگیری الگوریتمی، نقض حریم خصوصی، نابرابری دسترسی، کاهش تعامل انسانی و دشواری تشخیص مرز میان یادگیری واقعی و تولید پاسخ خودکار همراه باشد.یافته های تحلیلی پژوهش نشان می دهد که مسئله اصلی در آموزش ابتدایی، «استفاده یا عدم استفاده» از هوش مصنوعی نیست، بلکه چگونگی طراحی رابطه میان دانش آموز، معلم و فناوری است. در این میان، معلم باید از جایگاه انتقال دهنده صرف محتوا به طراح تجربه یادگیری، ناظر اخلاقی، اعتبارسنج پاسخ های هوش مصنوعی، تسهیلگر تفکر انتقادی و تنظیم کننده سطح و نوع استفاده دانش آموز از فناوری حرکت کند. بر این اساس، استفاده موثر از هوش مصنوعی در دوره ابتدایی مستلزم رویکردی انسان محور، متناسب با سن، تربیت مدار و تحت نظارت حرفه ای معلم است. همچنین نتایج بر ضرورت ارتقای سواد هوش مصنوعی معلمان، تدوین دستورالعمل های اخلاقی و حریم خصوصی، طراحی محتوای متناسب با ویژگی های شناختی کودکان و توسعه زیرساخت های عادلانه آموزشی تاکید دارد.