تجربه زیسته هنرجویان از رقابت تحصیلی و مهارتی در محیط هنرستان: یک مطالعه پدیدارشناختی تفسیری

رقابت تحصیلی و مهارتی بخشی از تجربه روزمره هنرجویان در محیط هنرستان است؛ بااین حال، بخش قابل توجهی از پژوهش های پیشین پیامدهای رقابت را عمدتا در قالب سازه های کمی مانند پیشرفت تحصیلی، انگیزش، فشار روانی و بهزیستی بررسی کرده اند و کمتر به چگونگی تجربه و معنابخشی خود هنرجویان به پدیده رقابت پرداخته اند. پژوهش حاضر با هدف تبیین و تفسیر تجربه زیسته هنرجویان از رقابت در محیط هنرستان، با رویکرد پدیدارشناختی تفسیری (IPA) انجام شد. میدان پژوهش، هنرستان شهید یوسف فتاح اهری بود که ۳۴۰ هنرجو در سه رشته معدن، کامپیوتر و حسابداری و پایه های دهم، یازدهم و دوازدهم را دربرمی گرفت. مشارکت کنندگان با روش نمونه گیری هدفمند و با رویکرد حداکثر تنوع انتخاب شدند و داده های پژوهش از طریق ۱۲ مصاحبه عمیق و نیمه ساختاریافته گردآوری شد. محورهای مصاحبه شامل تجربه مقایسه با همکلاسی ها، معنای نمره و رتبه، نقش معلمان، نسبت رقابت و همکاری، مدیریت فشار، انتظارات خانواده، موفقیت و شکست دیگران و تجربه کلی حضور در محیط رقابتی بود. تحلیل داده ها با حرکت از تحلیل تفصیلی هر مورد به تحلیل بین موردی انجام گرفت و هشت مضمون اصلی شامل دوگانگی تجربه رقابت، خودارزیابی در فضای رقابتی، نقش محیط مدرسه، راهبردهای سازگاری، نقش خانواده، مقایسه اجتماعی، معنای موفقیت تحصیلی و تفاوت های رشته ای و پایه ای شناسایی شد. یافته ها نشان داد که رقابت برای هنرجویان پدیده ای چندوجهی و وابسته به زمینه است و می تواند به طور هم زمان با تجربه هایی مانند انگیزش و فشار، تلاش و اضطراب، یا احساس تهدید و میل به پیشرفت همراه باشد. کیفیت بازخورد معلم، فرصت همکاری و کمک گیری از همسالان، راهبردهای خودتنظیمی و نحوه شکل گیری انتظارات خانواده در چگونگی تجربه و معنابخشی به رقابت نقش دارند. بر این اساس، مدیریت رقابت در هنرستان بیش از حذف آن، نیازمند بازطراحی تجربه رقابتی در جهت رشد فردی، بازخورد رشدمدار، همکاری، احساس شایستگی و پیشرفت مستمر هنرجویان است.