بررسی تاثیر هوش مصنوعی مولد بر هویت حرفه ای معلمان و بازتعریف نقش آنان در فرایند یاددهی–یادگیری

ظهور و گسترش شتابان هوش مصنوعی مولد، یکی از مهم ترین تغییرات فناورانه اثرگذار بر آموزش در سال های اخیر بوده است. قابلیت تولید متن، تصویر، صدا، طرح درس، فعالیت آموزشی، بازخورد و محتوای چندرسانه ای، مرز میان وظایف سنتی معلم و فعالیت هایی را که پیش تر نیازمند صرف زمان و تخصص انسانی بودند، تا حدی جابه جا کرده است. در چنین شرایطی، مسئله اصلی صرفا چگونگی استفاده معلمان از ابزارهای هوش مصنوعی نیست، بلکه چگونگی تاثیر این فناوری بر برداشت آنان از «معلم بودن»، منزلت حرفه ای، احساس خودکارآمدی، استقلال تصمیم گیری، مسئولیت اخلاقی و نقش آنان در فرایند یاددهی–یادگیری است. پژوهش حاضر با رویکرد مروری تحلیلی و با استفاده از منابع علمی فارسی و انگلیسی، به بررسی رابطه میان هوش مصنوعی مولد، هویت حرفه ای معلمان و تحول نقش آموزشی آنان پرداخته است. تحلیل منابع نشان می دهد که هوش مصنوعی مولد می تواند از یک سو با کاهش بار فعالیت های تکراری، پشتیبانی از طراحی آموزشی، تولید منابع، ارائه بازخورد اولیه، شخصی سازی فعالیت ها و تسهیل یادگیری حرفه ای، ظرفیت های جدیدی برای معلمان ایجاد کند و از سوی دیگر، با ایجاد ابهام درباره مرزهای تخصص حرفه ای، افزایش نگرانی درباره جایگزینی شغلی، وابستگی فناورانه، خطاهای محتوایی، سوگیری الگوریتمی، مسائل مالکیت فکری و تغییر شیوه های ارزشیابی، هویت حرفه ای آنان را تحت فشار قرار دهد. یافته های تحلیلی پژوهش نشان می دهد که مهم ترین تحول، انتقال نقش معلم از «انتقال دهنده اصلی اطلاعات» به «طراح موقعیت یادگیری، داور کیفیت، مفسر اطلاعات، تسهیل گر یادگیری، مربی تفکر انتقادی، ناظر اخلاقی و هماهنگ کننده تعامل انسان و هوش مصنوعی» است. این تغییر، به معنای حذف نقش معلم نیست؛ بلکه نشان دهنده تغییر مرکز ثقل حرفه معلم از تولید و انتقال صرف محتوا به قضاوت تربیتی، معناپردازی، ایجاد ارتباط انسانی و تصمیم گیری مسئولانه است. همچنین مشخص شد که میزان اثرگذاری هوش مصنوعی بر هویت حرفه ای، تابعی از سطح سواد هوش مصنوعی، خودکارآمدی دیجیتال، فرهنگ سازمانی مدرسه، حمایت مدیریتی، سیاست های آموزشی و میزان مشارکت معلم در طراحی و تنظیم نحوه استفاده از فناوری است. بر این اساس، مواجهه حرفه ای با هوش مصنوعی مولد مستلزم بازطراحی برنامه های توسعه حرفه ای معلمان، تدوین چارچوب های اخلاقی، بازنگری در ارزشیابی و تقویت عاملیت حرفه ای آنان است.