بررسی نقش معلم در بازطراحی موقت فضای کلاس متناسب با نوع فعالیت یادگیری

فضای کلاس درس صرفا ظرفی ثابت برای استقرار معلم و دانش آموزان نیست، بلکه یکی از عناصر اثرگذار بر چگونگی شکل گیری تعامل، مشارکت، تمرکز، همکاری و تجربه یادگیری است. با وجود آنکه در بسیاری از نظام های آموزشی، طراحی فیزیکی کلاس همچنان بر الگوی نسبتا ثابت استقرار میز و صندلی و جهت گیری به سوی نقطه ای مشخص در جلوی کلاس استوار است، تنوع روزافزون فعالیت های یادگیری، ضرورت حرکت از الگوهای یکسان تدریس به سوی موقعیت های آموزشی متنوع را برجسته کرده است. در چنین شرایطی، نقش معلم از استفاده کننده منفعل فضای کلاس فراتر می رود و به طراح و تنظیم کننده موقت محیط یادگیری تبدیل می شود. هدف مقاله حاضر بررسی نقش معلم در بازطراحی موقت فضای کلاس متناسب با ماهیت فعالیت های یادگیری است. پژوهش حاضر با رویکرد مروری تحلیلی و با استفاده از منابع علمی فارسی و انگلیسی انجام شده است. یافته های حاصل از تحلیل منابع نشان می دهد که تناسب میان فعالیت یادگیری و آرایش فضایی می تواند از طریق ایجاد امکان برای تغییر سریع موقعیت های فردی، دونفره، گروهی و جمعی، افزایش تعامل، تسهیل مشاهده و بازخورد، تقویت استقلال یادگیرنده و کاهش محدودیت های ناشی از چیدمان ثابت فراهم شود. در این میان، معلم نقشی چندبعدی دارد که شامل تشخیص نیاز فضایی فعالیت، پیش بینی سناریوی حرکت و تعامل، انتخاب چیدمان مناسب، سازمان دهی انتقال بین وضعیت های مختلف، نظارت بر استفاده دانش آموزان از فضا و بازتنظیم محیط بر اساس بازخوردهای یادگیری است. نتایج همچنین نشان می دهد که انعطاف پذیری فضایی لزوما به معنای برخورداری از کلاس های بزرگ، مبلمان گران قیمت یا فناوری پیشرفته نیست؛ بلکه حتی در کلاس های معمولی نیز معلم می تواند با جابه جایی محدود میزها، تغییر موقعیت گروه ها، استفاده از دیوارها و سطوح نوشتاری، ایجاد نواحی موقت فعالیت و تغییر جایگاه خود، قابلیت های جدیدی در محیط ایجاد کند. بر این اساس، بازطراحی موقت فضای کلاس را می توان بخشی از شایستگی حرفه ای معلم و نوعی تصمیم گیری آموزشی فضایی دانست که در آن فضای فیزیکی در پاسخ به هدف، روش، نوع تعامل و مرحله یادگیری به طور موقت بازتعریف می شود.