تحلیل تطبیقی بازتاب مولفه های فرهنگی در سازمان فضایی خانه های دوره قاجار ایران (مطالعه موردی: خانه مشروطه تبریز و خانه بروجردی ها در کاشان)

معماری خانه های سنتی ایران بازتابی از فرهنگ، شیوه زندگی و ارزش های اجتماعی جامعه ایرانی است. با وجود اهمیت این موضوع، بسیاری از پژوهش ها بیشتر بر جنبه های کالبدی و اقلیمی خانه های تاریخی تمرکز داشته و نقش فرهنگ در شکل گیری فضاهای معماری کمتر به صورت تطبیقی بررسی شده است. هدف این پژوهش، تبیین و مقایسه تاثیر مولفه های فرهنگی بر سازمان فضایی و کالبدی خانه های سنتی ایران با تاکید بر خانه مشروطه تبریز و خانه بروجردی ها است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از مطالعات کتابخانه ای و تحلیل تطبیقی انجام شده است. شاخص هایی نظیر محرمیت، درون گرایی، سلسله مراتب فضایی، تعاملات اجتماعی، هویت فرهنگی و نقش خانواده در دو نمونه موردی بررسی شدند. نتایج نشان می دهد که هر دو بنا از الگوی کلی خانه سنتی ایرانی پیروی می کنند، اما تفاوت در زمینه های فرهنگی و اجتماعی موجب تفاوت در سازمان فضایی آن ها شده است. خانه بروجردی ها با تاکید بر محرمیت، درون گرایی و خانواده محوری، بازتاب فرهنگ سنتی ایرانی است؛ در حالی که خانه مشروطه تبریز به دلیل کارکرد سیاسی و اجتماعی خود، دارای فضاهای جمعی گسترده تر و تعاملات اجتماعی بیشتری است. در مجموع، یافته ها بیانگر آن است که فرهنگ نقش تعیین کننده ای در شکل گیری فرم و سازمان فضایی خانه های سنتی ایران داشته است.

کلیدواژه ها:

فرهنگ ، خانه سنتی ایرانی ، سازمان فضایی ، خانه مشروطه تبریز ، خانه بروجردی های کاشان