شناخت مولفه های ادراکی محیط کالبدی فضاهای شهری، در پرتو اندیشه اسلامی*

شناخت مراتب و فرایند ادراک انسان و نحوه تعامل او با هستی، از موضوعات مهم در حوزه معماری و شهرسازی است که در دوران معاصر، صاحب نظران نسبت به شناخت و بررسی نقش آن در فرایند خلق و فهم آثار معماری در فضاهای شهری بیش از پیش توجه نشان داده و با انتقاد به دیدگاه مدرنیته در توجه صرف به مرتبه حسی ادراک، لزوم توجه به همه مراتب ادراک انسان را، مطرح می نمایند. امروزه روانشناسی محیط حوزه ای است که ادراک در آن بیشتر بررسی میشود، اما از منظر این پژوهش اندیشه اسلامی یکی از مهمترین خواستگاه های مفهوم ادراک است که می تواند در فهم چیستی ادراک و فرایند آن به کارآید. لذا با مبنا قراردادن دیدگاه حکمی و اندیشه اسلامی به عنوان شالوده نظری این تحقیق و استفاده از روش توصیفی- تحلیلی به تعریف انسان، قوای ادراکی و مراتب ادراک پرداخته میشود. بر اساس پژوهش صورت گرفته انسان دارای چهار سطح ادراک (حسی، خیالی، عقلی و شهودی) متناظر با عوالم هستی بوده و قوای ظاهری و باطنی به تحقق ادراک او کمک می کنند. مطالعات نشان می دهد ادراک انسان منجر به ایجاد خزانه ای از معنا و صورت در نفس می شود، که مهمترین منبع شکل دهی به ایده ها در انسان هنرمند است. زیرا انسان با کمک قوه متصرفه خود و مراجعه به خزانه معنا و صورت در نفس خود اقدام به آفرینش می نماید و کیفیت محتوای این خزانه بر کیفیت خلق و استفاده از محیط تاثیرگذار است. نهایتا باتوجه به اینکه انسان همواره در تعامل با محیط های کالبدی تشکیل دهنده فضاهای شهری است که متضمن معانی و سطوح مختلفی بوده و در برابر هر یک رفتاری خاص انجام داده و انعکاس همین رفتارها به محیط باز میگردد لذا نتایج میتوانند جهت ارتقاء رابطه انسان و محیط و نهایتا رفتار جاری مورد استفاده قرارگیرد.

کلیدواژه ها:

ادراک ، محیط کالبدی ، اندیشه اسلامی ، فضای شهری ، رفتار.