تبیین نقش هیجان های معرفتی در مواجهه دانش آموزان ابتدایی با تناقض، عدم قطعیت و اطلاعات ناسازگار

یادگیری در محیط های آموزشی امروز، بیش از گذشته، با موقعیت هایی همراه است که در آن ها پاسخ ها به سادگی قابل تشخیص نیستند، اطلاعات ارائه شده با یکدیگر تعارض دارند و دانسته های پیشین دانش آموزان برای تبیین مسئله ای تازه کفایت نمی کنند. در چنین شرایطی، کیفیت یادگیری تنها به توانایی شناختی، دانش قبلی یا مهارت حل مسئله وابسته نیست؛ بلکه هیجان هایی که هنگام روبه روشدن با ابهام، تناقض و ناسازگاری اطلاعات تجربه می شوند نیز می توانند مسیر تفکر و تصمیم گیری را تغییر دهند. این هیجان ها که در ادبیات روان شناسی آموزشی با عنوان «هیجان های معرفتی» شناخته می شوند، به موقعیت هایی مربوط اند که در آن ها فرد با وضعیت دانستن، ندانستن، فهمیدن یا تردیدکردن مواجه می شود. کنجکاوی، شگفتی، سردرگمی، اضطراب معرفتی و لذت حاصل از حل مسئله از جمله تجربه هایی هستند که می توانند بر نحوه پردازش اطلاعات اثر بگذارند. هدف مقاله حاضر، تبیین نقش این هیجان ها در مواجهه دانش آموزان با تناقض، عدم قطعیت و اطلاعات ناسازگار و بررسی پیامدهای آن ها برای یادگیری عمیق، تفکر انتقادی و داوری مبتنی بر شواهد است. پژوهش با رویکرد کیفی، به شیوه مروری تحلیلی و بر پایه آثار نظری و پژوهشی معتبر انجام شده است. جمع بندی تحلیلی نشان می دهد که سردرگمی لزوما مانعی برای یادگیری نیست و در صورت برخورداری از حمایت آموزشی مناسب، می تواند به بازبینی باورها، جست وجوی شواهد و بازسازی فهم منجر شود. در مقابل، سردرگمی طولانی مدت، اضطراب شدید یا تجربه مکرر شکست ممکن است دانش آموز را به اجتناب شناختی، پذیرش شتاب زده پاسخ های ساده یا تکیه بر باورهای پیشین سوق دهد. بنابراین، وظیفه معلم صرفا کاهش هیجان های ناخوشایند نیست؛ بلکه فراهم کردن شرایطی است که دانش آموز بتواند هیجان خود را تشخیص دهد، منشا تعارض را بررسی کند و از تجربه ندانستن برای گسترش فهم خود بهره ببرد.