تبیین نقش سبک های دلبستگی و جو عاطفی خانواده در پیش بینی خودکارآمدی تحصیلی دانش آموزان: مروری نظام مند با تاکید بر نقش تعدیل گر جنسیت

خودکارآمدی تحصیلی یکی از مهم ترین متغیرهای انگیزشی موثر بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان است که ریشه در تجربه های اولیه دلبستگی و فضای عاطفی خانواده دارد. بااین حال، پژوهش های موجود کمتر این دو حوزه (سبک های دلبستگی و جو عاطفی خانواده) را در کنار یکدیگر و باتوجه به نقش احتمالی تعدیل گر جنسیت بررسی کرده اند. هدف پژوهش حاضر، مرور نظام مند شواهد پژوهشی داخلی و خارجی در بازه ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۶ درباره نقش سبک های دلبستگی بر پایه مدل کولینز و رید و جو عاطفی خانواده بر پایه مدل هیلبرن در پیش بینی خودکارآمدی تحصیلی دانش آموزان دبیرستانی بر پایه مدل مورگان و جینکز است، با تاکید ویژه بر بررسی نقش تعدیل گر جنسیت در این روابط. برای این منظور، با پیروی از دستورالعمل PRISMA نسخه ۲۰۲۰، پایگاه های Scopus، Web of Science، ERIC، ScienceDirect، Springer، Wiley، Taylor & Francis و پایگاه های علمی فارسی جست وجو شد و بیست وپنج مطالعه واجد شرایط وارد تحلیل تلفیقی شدند. یافته های مرور نشان می دهد دلبستگی ایمن و جو عاطفی مثبت خانواده با خودکارآمدی تحصیلی بالاتر همراه است و این روابط در بسیاری از مطالعات با الگوی متفاوتی میان دختران و پسران گزارش شده اند. بر پایه این یافته ها، یک مدل پارادایمی، یک مدل تعدیل گر پیشنهادی جنسیت و یک مدل نهایی پیشنهادی برای آزمون تجربی آتی با روش مدل یابی معادلات ساختاری در نرم افزار AMOS ارائه شده است. نوآوری اصلی مقاله، طراحی یک طرح پژوهشی برای آزمون تجربی نقش تعدیل کنندگی جنسیت در رابطه دلبستگی - خودکارآمدی است که در ادبیات داخلی کمتر بررسی شده است. نتایج این مرور می تواند مبنای طراحی برنامه های مداخله ای خانواده محور و مدرسه محور برای تقویت باور خودکارآمدی دانش آموزان باشد.