بررسی نقش معلم در بازتعریف مسئولیت تربیتی مدرسه در شرایط کاهش مرز میان تربیت خانوادگی و آموزش رسمی

تحولات اجتماعی، فرهنگی، ارتباطی و فناورانه در دهه های اخیر، رابطه میان خانواده و مدرسه را دستخوش تغییر کرده و مرزهای سنتی میان تربیت خانوادگی و آموزش رسمی را با پیچیدگی های تازه ای روبه رو ساخته است. در الگوهای سنتی، خانواده عمدتا مسئول شکل گیری ارزش های اولیه، عادت های رفتاری، نگرش های اخلاقی و هویت اجتماعی کودک تلقی می شد و مدرسه بیشتر بر آموزش دانش، مهارت های شناختی و انضباط آموزشی تمرکز داشت. بااین حال، گسترش رسانه های دیجیتال، تغییر الگوهای ارتباطی والدین و فرزندان، افزایش تنوع فرهنگی و ارزشی، تغییر انتظارات اجتماعی از مدرسه و حضور پررنگ تر مسائل عاطفی و رفتاری در محیط آموزشی، موجب شده است که این تفکیک کارکردی دیگر به شکل گذشته قابل حفظ نباشد. در چنین شرایطی، معلم نه تنها مسئول تسهیل یادگیری درسی، بلکه یکی از مهم ترین کنشگران در مواجهه با مسائل اخلاقی، اجتماعی، عاطفی و هویتی دانش آموزان به شمار می رود؛ مسئولیتی که ضرورت بازاندیشی در حدود، ماهیت و شیوه اعمال نقش تربیتی مدرسه را آشکار می سازد.پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش معلم در بازتعریف مسئولیت تربیتی مدرسه، به روش کیفی و با رویکرد توصیفی تحلیلی و مطالعه اسنادی و کتابخانه ای انجام شده است. در این مطالعه، مبانی نظری مرتبط با رشد اجتماعی و فرهنگی دانش آموز، رابطه خانواده و مدرسه، مشارکت والدین، حرفه ای گری معلم و مسئولیت نهادی آموزش رسمی بررسی و در قالب محورهای تحلیلی مرتبط با مسئله پژوهش ترکیب شده اند. تمرکز اصلی مقاله بر این پرسش است که در شرایط هم پوشانی فزاینده کارکردهای تربیتی خانواده و مدرسه، معلم چگونه می تواند بدون تصاحب مسئولیت والدین یا تقلیل نقش خود به انتقال محتوای درسی، از رشد همه جانبه دانش آموز حمایت کند.تحلیل منابع نشان می دهد که بازتعریف مسئولیت تربیتی مدرسه مستلزم عبور از دو برداشت افراطی است: نخست، تصور مدرسه به عنوان نهادی که باید تمام کاستی های تربیتی خانواده را جبران کند و دوم، دیدگاهی که تربیت را صرفا مسئولیت خصوصی خانواده می داند و مدرسه را از مداخله مسئولانه در مسائل رفتاری، اخلاقی و اجتماعی دانش آموز معاف می کند. در مقابل، الگوی مطلوب بر مسئولیت حرفه ای معلم در ایجاد محیط یادگیری امن، تقویت گفت وگوی اخلاقی، الگوسازی رفتاری، شناسایی نیازهای دانش آموز، همکاری نظام مند با خانواده و ارجاع مسائل تخصصی به افراد صلاحیت دار استوار است. بر این اساس، مسئولیت تربیتی مدرسه باید نه به معنای گسترش نامحدود وظایف معلم، بلکه به مفهوم روشن تر شدن حدود مسئولیت ها، افزایش ظرفیت همکاری میان نهادهای تربیتی و تقویت توانایی مدرسه برای پاسخ گویی متناسب به نیازهای متنوع دانش آموزان بازتعریف شود.