«نقدی بر تصحیح نصیحه الملوک غزالی»

نصیحه الملوک یکی از معدود آثار فارسی ابوحامد محمد غزالی (متوفی: ۵۰۵ق.) است که موضوعی کم نظیر در میان آثار غزالی دارد و در بررسی سیر اندیشه سیاسی او همواره مورد توجه بوده است. جلال الدین همایی دو بار این اثر را در سال های ۷- ۱۳۱۵ و ۱۳۵۱ش. تصحیح کرد؛ بار اول از روی تک نسخه ای نونویس و مغلوط و بار دوم با استفاده از هفت نسخه. همایی خود از چاپ اول راضی نبود و ازاین رو، دست به تصحیح دوباره اثر زد. با این همه دومین تصحیح نیز از اشکالات در «متن» و «روش تصحیح» برکنار نمانده است. او در مقابله نسخ، روشی التقاطی را برگزید؛ درحالی که از گفته های او در مقدمه برمی آید که روش او «نسخه اساس» است. در این روش، یک دست عمل نکرده و همین امر باعث بروز ابهاماتی در متن شده است. تنوع دست نویس های کتاب، از دشواری های اصلی تصحیح این اثر است؛ ساختار دوبخشی کتاب به تنوع نسخه ها از نظر تک بخشی و دوبخشی بودن انجامیده و تحریرهای متفاوتی را ایجاد کرده است. در این میان، نسخه های کهن نزدیک به حیات مولف نیز وجود ندارد. این پژوهش، ابتدا به بررسی اشکالات چاپ دوم نصیحه الملوک در زمینه «معرفی، اعتبارسنجی و به کارگیری نسخ»، «روش تصحیح» و «ضبط ها» می پردازد و در ادامه تلاش می کند تا با استفاده از همان نسخه های در دسترس همایی و مراجعه به نسخه های تازه به دست آمده، برخی ابهامات را رفع کند و ضروت تصحیح دوباره اثر را نشان دهد.

کلیدواژه ها:

نصیحه الملوک ، روش تصحیح انتقادی ، تصحیح التقاطی ، نسخ خطی نویافته ، جلال الدین همایی ، ابوحامد غزالی