سبک شناسی اندیشگانی مولفه عدل الهی در شعر سعدی با رویکرد کلامی

سبک شناسی اندیشگانی با رویکرد کلامی، از شیوه های سبک شناسی لایه ای است که در خدمت تحلیل و فهم مواضع اعتقادی متن و به طور خاص مولفه های اعتقادی و کلامی سخن قرار می گیرد و ارتباط لایه ایدئوژیک متن را با دیگر لایه های آوایی، واژگانی، نحوی و بلاغی روشن می کند؛ کیفیت و سهم هر لایه را در تقویت لایه اندیشگانی سخن می سنجد و مانع کلی گویی ها و پیش داوری ها در تعیین مواضع اعتقادی متن می شود. نویسندگان در این نوشتار با بهره گیری از این شیوه جامع و جزئی نگر، به بررسی مولفه عدل الهی در آثار سعدی پرداخته اند؛ نخست انواع هنجارهای عقیدتی را در حوزه حسن و قبح عقلی یا شرعی، ماهیت عدل الهی، انواع نظریه ها در باب جواز یا وجوب صلاح و اصلح بر پروردگار یا عدم وجوب صلاح و اصلح بر پروردگار به همراه مصادیق آن نشان داده اند و سپس بر اساس آن، به سبک شناسی کلامی مولفه عدل الهی در آثار سعدی پرداخته اند. در تحلیل نهایی چنین استنباط می شود که اندیشه سعدی در مولفه عدل الهی با اعتقاد اشاعره همسویی دارد و ردپای این اثرپذیری در سطح واژگانی، به روشنی در شبکه واژگان (عدل/ جور)، (مالک/ ملک/ املاک)، (حاکم/ حکم کردن) و (قضای ازلی/ قلم رفتن) آشکار می شود. همچنان که این اثرپذیری در لایه نحوی سخن با بهره گیری شاعر از (جملات شرطی) و (در جایگاه «فاعل» بودن خداوند و در جایگاه «مفعول» بودن بندگان و مخلوقات) در تبیین مشیت مطلق و بی چون و چرای الهی خود را نشان می دهد و درنهایت این اثرپذیری در لایه بلاغی سخن با بهره گیری شاعر از (استعاره تبعیه) و (صنعت جمع) نمود می یابد.

کلیدواژه ها:

سبک شناسی اندیشگانی ، کلام اسلامی ، عدل الهی ، شعر سعدی