نقدی بر دیوان بدرالدین جاجرمی

دیوان مدونی از بدرالدین جاجرمی، شاعر قرن هفتم هجری، در دست نیست و سروده های او در جنگ ها، تذکره ها و فرهنگ ها پراکنده اند. روح الله خادمی اشعار پراکنده این شاعر و نیز فرزند او، محمد، را گرد آورده، تصحیح کرده و به چاپ رسانده است. این پژوهش با هدف نقد و بررسی تصحیح خادمی به پرسش های زیر پاسخ می دهد: بدخوانی ها و ضبط های نادرست این تصحیح کدام اند؟ چه مقدار از اشعار جاجرمی در این چاپ مغفول مانده است؟ چه اشعاری به اشتباه به بدرالدین جاجرمی نسبت داده شده اند؟ و اشکالات کلی و روش شناختی کار خادمی چیستند؟ در این مطالعه با رویکردی تحلیلی-انتقادی و مبتنی بر مقایسه نسخه های مختلف و بررسی قرائن متنی و فرامتنی، اشکالات کار مصحح در چهار دسته بررسی شده اند. در بخش «صورت های نادرست»، نمونه هایی از بدخوانی ها یا خطاهای حروف چینی ذکر شده اند. ذیل «افتاده ها»، اشعار نویافته ای از جاجرمی عرضه شده که در چاپ خادمی نیامده اند. «افزوده ها» اشعار شاعرانی همچون بدرالدین هروی، کمال الدین اسماعیل، خواجوی کرمانی و دیگران اند که با اتکا به منابع متاخر به اشتباه به جاجرمی نسبت داده شده اند. در بخش «اشکالات کلی و روش شناختی»، ایراداتی مانند ذکر مطالب مطول و غیرضروری در مقدمه، نقل نسخه بدل های بی اهمیت از منابع متاخر در پانوشت ها و شرح لغات و اعلام بدیهی در یادداشت ها بررسی شده اند. نتایج نشان می دهد که تصحیح خادمی گامی ارزشمند در احیای آثار جاجرمی است اما کاستی های آن از جمله صورت های نادرست ابیات، مغفول ماندن بعضی اشعار، انتساب نادرست برخی سروده ها به جاجرمی به دلیل اتکا به منابع متاخر و نامعتبر و اشکالات کلی و روش شناختی نیازمند اصلاح اند.

کلیدواژه ها:

بدرالدین جاجرمی ، چاپ خادمی ، شعر فارسی قرن هفتم ، تصحیح انتقادی متون ، نقد تصحیح متن