بررسی اصطلاح ناشناخته «سرت به گردن» در طومارهای نقالی شاهنامه

یکی از منابع درخور اعتنا در تحقیق و بررسی آثار حماسی، طومارهای نقالی شاهنامه است. این طومارها به دلیل اشتمال بر نوادر لغات و اصطلاحات که در متون ادبی دیگر به­سختی شاهدی برای آن می­توان سراغ گرفت، گنجینه­ای ارزشمند به شمار می­روند. از آن­جا که در دهه­های اخیر چاپ علمی و انتقادی این طومارها افزایش یافته و نگاه پژوهشگران به این طومارها نسبت به گذشته تغییر کرده است، بخشی از این گنجینه مذکور استخراج شده و از خطر فراموشی و خمول رهایی یافته است. بااین حال، همچنان در میان این طومارها به لغات و اصطلاحاتی برمی­خوریم که به­دلیل ثبت نشدن در فرهنگ­های لغت قدیمی، معنا و مفهوم آن بر پژوهشگران و محققان روشن نشده و حتی در بعضی نمونه ها سبب برداشت اشتباه نیز شده است. در این مقاله قصد داریم با بررسی دقیق­تر چند طومار شاهنامه، ­ از اصطلاحی ناشناخته پرده برداشته و مفهوم آن را روشن کنیم. بررسی ها نشان می دهد که اصطلاح «سرت به گردن» در حالت کلی، زمانی به کار می رود که حمایت و پشتیبانی از روی شخصی برداشته و او به حال خود رها شود. در بیشتر نمونه ها، حریفان در میدان رزم و در جواب کسی که آن ها را دعوت به تسلیم می کند یا درباره حامی خود بسیار لاف و گزاف می­گوید، از این اصطلاح استفاده می­کنند. در این حالت، این تعبیر در مقام ناسزا و استهزاء به دو صورت استفاده می شود: در یک صورت، این اصطلاح بدون ذکر نام حامی و در صورتی دیگر، همراه با نام حامی آورده می شود. در نمونه دوم، آورده شدن نام حامی بیشتر به منظور تحقیر و خوارداشت شخص رهاشده به کار گرفته می­شود.

کلیدواژه ها:

طومار ، گردن ، تعهد ، فرهنگ نویسی ، ادبیات عامیانه