نقش واقعیت مجازی در توسعه مهارت های اجتماعی برای نوجوانان اتیسم

هدف پژوهش حاضر، بررسی اثربخشی آموزش مبتنی بر واقعیت مجازی (VR) بر بهبود مولفه های مختلف مهارت های اجتماعی در نوجوانان مبتلا به اختلال طیف اتیسم است. این مطالعه با رویکرد شبه آزمایشی و در قالب طرح پیش آزمون پس آزمون با گروه کنترل انجام شد. نمونه آماری شامل ۳۰ نوجوان ۱۲ تا ۱۷ ساله دارای تشخیص ASD از مراکز توانبخشی شهر مشهد در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ بود که با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هر کدام ۱۵ نفر) جای گرفتند. گروه آزمایش در هشت جلسه ۴۵ دقیقه ای، در محیط واقعیت مجازی به تمرین مهارت های اجتماعی نظیر تماس چشمی، درک حالات چهره، نوبت گیری، ارتباط کلامی و غیرکلامی پرداخت. ابزار سنجش، مقیاس مهارت های اجتماعی ماتسون (۱۹۸۳) بود. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون t زوجی، تحلیل واریانس مکرر، همبستگی پیرسون و رگرسیون ساده، از طریق نرم افزارهای SPSS و AMOS انجام گرفت. نتایج نشان داد آموزش VR موجب افزایش معنادار مهارت های اجتماعی در گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل شد (p < ۰.۰۰۱). همچنین مشخص شد که واقعیت مجازی به طور ویژه باعث بهبود توانایی در تماس چشمی، درک چهره و مهارت های نوبت گیری شده و با کاهش اضطراب اجتماعی و افزایش اعتماد به نفس، زمینه ساز تعامل اجتماعی موثرتر گردیده است. همبستگی مثبت بین مدت زمان استفاده از VR و میزان رشد مهارت های ارتباطی نیز موید نقش تقویتی تکرار و استمرار در محیط های شبیه سازی شده بود. تبیین نظری نتایج، بر مبنای نظریه یادگیری مشاهده ای بندورا و مدل فیلتر عاطفی کرشن انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که واقعیت مجازی، به عنوان ابزاری تعاملی، ایمن و اثربخش، می تواند مکملی سودمند برای مداخلات سنتی در توان بخشی اجتماعی نوجوانان دارای اتیسم باشد. توصیه می شود سیاست گذاران حوزه سلامت روان، درمانگران و خانواده ها از ظرفیت های VR در برنامه های آموزشی و درمانی بهره برداری نمایند

کلیدواژه ها:

واقعیت مجازی ، اختلال طیف اتیسم ، مهارت های اجتماعی ، اضطراب اجتماعی ، آموزش شبیه سازی شده ، یادگیری مشاهده ای