نسبت سنجی رشد متعالی و رشد پس از سانحه؛ تحول واکنشی در برابر تحول ارادی

پژوهش حاضر با هدف نسبت سنجی دو مفهوم «رشد متعالی» در منابع اسلامی و «رشد پس از سانحه» در روان شناسی مثبت گرا، انجام شد. پژوهش با رویکرد ترکیبی و سه روش معناشناسی زبانی، اجتهادی مبتنی بر پارادایم اجتهادی دانش دین (پاد) و دلفی انجام شد. مولفه ها و مراحل رشد متعالی از منابع اسلامی استخراج و با رشد پس از سانحه نسبت سنجی شد. اعتبارسنجی با شاخص روایی محتوا (CVI) و مشارکت یازده خبره علوم اسلامی و روان شناسی انجام گرفت. یافته ها نشان داد رشد متعالی دارای هفت مولفه مفهومی و چهار مرحله اساسی است. نسبت سنجی نشان داد در رشد پس از سانحه، رشد واکنشی به بحران است و عامل اصلی آن بحران می باشد؛ اما در رشد متعالی، رشد ابتکاری ارادی به سوی کمال است که عامل اصلی آن هدف متعالی انسانی است و بحران ها صرفا بستر یا آزمون اند. CVI مدل ۰.۹۱ محاسبه شد که روایی محتوایی عالی را نشان می دهد. نسبت این دو مفهوم از جنس تفاوت پارادایمی در سه ساحت است: ماهیت تحول (واکنشی در برابر ارادی)، عوامل موثر (بحران در برابر هدف متعالی انسانی) و غایت رشد (سازگاری در برابر تعالی انسانی). تفاوت در غایت رشد عمیق تر است و نشان می دهد رشد پس از سانحه افقی روان شناختی دارد، درحالی که رشد متعالی افقی الهی و وجودی دارد که فارغ از وابستگی دینی یا فرهنگی، ظرفیتی فطری و جهان شمول در همه انسان هاست. این مقاله با تحلیل سه ساحتی، زمینه پژوهش های آتی در روان شناسی دینی و مثبت گرا را فراهم می کند.

کلیدواژه ها:

Transcendent Development ، Posttraumatic Growth ، reactive transformation ، Voluntary Transformation ، Islamic psychology ، Ijtihad Method