خوانشی اخلاق محور از آیات مهریه: بررسی نقادانه مقاله «اخلاق قرآنی ازدواج»

مطالعات معاصر درباره اخلاق قرآنی، به ویژه در حوزه خانواده و جنسیت در سال های اخیر گسترش چشمگیری یافته است. یکی از محورهای مهم این رویکرد، نقد تفاسیر فقهی سنتی درباره آیات مهریه است که با وجود این روند، پیوند مفهومی میان مهریه و تمکین در تفاسیر سنتی تحت تاثیر ساختارهای پدرسالارانه شکل گرفته است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی انتقادی، یکی از آثار جدید را بررسی می کند که با تمرکز بر رویکرد اخلاقی به نهاد خانواده از دیدگاه قرآنی با عنوان «عدالت و زیبایی در ازدواج اسلامی: در مسیر اخلاق و قوانین برابری طلبانه» منتشر شده، و دربردارنده مقاله ای از امیمه ابوبکر، اسماء لامبرت و ملکی الشرمانی با عنوان «اخلاق قرآنی ازدواج» است. در این مقاله با روش تحلیلی توصیفی آیات مهریه در پرتوی اصول قرآنی برابری هستی شناختی زن و مرد، ازدواج به مثابه میثاق غلیظ و ارکان اخلاقی رابطه همسری تبیین شده و چارچوب اخلاق قرآنی در فهم آیات مهریه با رویکردی منحصرا اخلاقی ترسیم شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هرچند رویکرد اخلاق محور در برجسته سازی مقاصد اخلاقی قرآن، توجه به بافت تاریخی آیات و نقد خوانش های تقلیل گرایانه فقهی، دستاوردهای مهمی دارد؛ اما در برخی تقریرها با انتقال محور تحلیل از تشریع به اخلاق، با خطر تضعیف جایگاه هنجاری احکام و تقلیل نقش فقه روبه رو می شود. از این رو ضرورت دارد با تلفیق ابعاد اخلاقی و فقهی آیات مهریه، چنین استدلال شود که مهریه در قرآن نه عوض معاوضه جنسی، بلکه عطیه ای تشریعی در چارچوب یک نظام اخلاقی فراگیر است. بر این اساس اخلاق و فقه، نه در تقابل بلکه در رابطه ای طولی و هم افزا قابل فهم اند و تنها در پرتوی این همگرایی می توان خوانشی درون دینی، منسجم و روشمند از آیات مهریه ارائه کرد که هم به کرامت و عدالت اخلاقی وفادار باشد و هم مشروعیت تشریع الهی را حفظ کند.

کلیدواژه ها:

Mahr ، Family Jurisprudence ، Qur&rsquo ، anic Ethics ، Islamic Feminism ، Maqasid al-Shariah (Objectives of Islamic Law) ، Dynamic Ijtihad