مقایسه تحلیلی غایت محوری اخلاقی از دیدگاه استاد مصباح یزدی و وظیفه محوری اخلاقی از دیدگاه کانت

این پژوهش به بررسی تحلیلی و مقایسه ای دو رویکرد بنیادین در اخلاق می پردازد: اخلاق وظیفه گرایانه کانت و اخلاق غایت مدار آیت الله مصباح یزدی. مسئله اصلی این است که آیا می توان اخلاق را صرفا بر پایه ی وظیفه و بدون توجه به غایت تبیین کرد، یا اینکه غایت مداری بدون اتکا به عقل عملی و پذیرش حسن و قبح ذاتی افعال قابل دفاع است. روش تحقیق، تحلیلی مقایسه ای بوده و با تمرکز بر منابع اصلی هر دو متفکر انجام گرفته است.یافته ها نشان می دهد که نظام اخلاقی کانت، با وجود انسجام صوری و تاکید بر خودآیینی عقل، به دلیل بی توجهی به غایت شناسی اخلاق و سعادت نهایی انسان، تصویری انتزاعی و ناکامل از کنش اخلاقی ارائه می کند. در مقابل، اخلاق غایت مدار مصباح یزدی، با تبیین کمال انسانی و قرب الهی به عنوان غایت نهایی، ظرفیت معنا بخشی و جهت دهی به افعال اخلاقی را داراست. با این حال، تقویت مبنای عقلانی و الزام آور آن، مستلزم پذیرش حسن و قبح ذاتی و بهره گیری از عقل عملی در کشف ارزش های عینی افعال است.بر این اساس، اذعان به حسن و قبح ذاتی و نقش عقل عملی در شناسایی واقعیت های نفس الامری ارزش های اخلاقی، پایه ی الزام اخلاقی را تشکیل می دهد و غایت اخلاقی یعنی کمال و قرب الهی انسان در مرتبه ای متاخر و وابسته به این مبانی قرار می گیرد. نتیجه آن که وظیفه گرایی عقلانی مبتنی بر حسن و قبح ذاتی، زیربنای معتبر اخلاق است و اعتبار غایت مداری تنها در پرتو این مبانی معرفتی قابل دفاع خواهد بود.

کلیدواژه ها:

وظیفه گرایی ، غایت گرایی ، عقل عملی ، حسن و قبح ذاتی