مقایسه تطبیقی لذت و درد از دیدگاه عبدالجبار معتزلی و اپیکور و تاثیر آن بر اخلاق

پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی مفاهیم لذت و درد در کلام اسلامی معتزله از منظر قاضی عبدالجبار و فلسفه یونان باستان از نگاه اپیکور صورت گرفته است. مساله اساسی، بررسی ماهیت لذت و درد و تاثیر آن ها بر حیات انسان و اخلاق می باشد. روش پژوهش، تحلیل متون فلسفی و کلامی مرتبط، بازخوانی انتقادی و مقایسه تطبیقی دیدگاه ها در بستر دو نظام فکری است. نتایج نشان می دهد که این دو متفکر لذت و درد را مفاهیمی بنیادین و ادراکی در انسان می دانند و بر اهمیت نقش میل، نفرت، منفعت و معرفت بر کیفیت تجربیات انسان تاکید دارند و با استدلال هایی متفاوت، لذت و درد را به خدا نسبت نمی دهند و آن را خاص موجودات ناپایدار می دانند. در وجوه افتراق، عبدالجبار لذت و درد را کیفیات نفسانی و وجدانی می داند که تعریف ناپذیرند، در حالی که اپیکور آن ها را پدیده های طبیعی ناشی از ترکیب اتم های روح و جسم تفسیر می کند. عبدالجبار برخلاف دیدگاه مادی گرایانه اپیکور، بر برتری لذات معنوی و پایداری آنها تاکید می ورزد. اما اپیکور در عین پذیرش برتری لذات عقلانی پایدار، تعادل و میانه روی میان لذات طبیعی جسم و روح در همین جهان را سرمشق زندگی می داند. نظام اخلاقی عبدالجبار ریشه در حسن و قبح عقلی و نسبت فعل با لذت و درد دارد، حال آنکه اخلاق اپیکوری بر لذت گرایی معتدل و طبیعی استوار است. مطالعه حاضر بر اهمیت فهم عمیق تر مفاهیم در فلسفه اخلاق و تربیت تاکید می کند و باور دارد که ادراک عقلانی از لذت و درد، راهنمایی موثر برای انتخاب های اخلاقی و زیست انسانی است.

کلیدواژه ها:

عبدالجبار ، اپیکور ، لذت ، درد ، اخلاق