چیستی عقل عملی از نگاه رازی و اسپینوزا بر پایه کتاب قانون اخلاق

ماهیت عقل عملی چیست؟ این پرسشی است که ذهن فلاسفه اسلامی و غرب را به خود مشغول ساخته و هر یک بر پایه دستگاه فلسفی خویش به آن پاسخ گفته اند. از جمله حکمای اسلامی قطب الدین رازی و از جمله فلاسفه غرب باروخ اسپینوزا است که در مقام پاسخ آن برآمده اند. به دیده قطب الدین رازی عقل به اشتراک لفظی بر دو قوه عالمه و عامله اطلاق می شود؛ زیرا کار عقل نظری به نوعی تاثر از واقع است و هویت انفعالی دارد و کار عقل عملی به نوعی تاثیر در واقع است و هویت فعلی دارد. اما از نگاه اسپینوزا اراده شناخت تصدیقی است و تصدیق نیز حالتی از تصور تام است. پس اراده حالتی از تصور تام است و چون تصور تام همان عقل است. پس اراده همان عقل است؛ بر این اساس عقل در تفکر وی تنها عقل نظری است که فقط می شناسد و تصدیق و انکار می ورزد و دیگر عقل عملی به آن معنا که فلاسفه پیشین می گفتند را نمی پذیرد. از این جهت عقل در این تفکر و با آن حد و مرز به دو قسم عقل عملی و عقل نظری تقسیم نمی شود؛ حتی شناخت نیکی و بدی نیز توسط عقل نظری صورت می گیرد.

کلیدواژه ها:

رازی ، اسپینوزا ، عقل نظری ، عقل عملی ، اراده