بررسی تطبیقی «آگاهی» از منظر قرآن کریم و همه روان دار انگاری

این پژوهش با هدف بررسی تطبیقی مفهوم آگاهی و شعور و تسبیح موجودات در قرآن کریم و دیدگاه همه روان دار انگاری در فلسفه ذهن نگاشته شده است. قرآن کریم در آیات متعدد، از تسبیح و ادراک موجودات سخن می گوید و برای همه اجزای عالم حیات و فهم قائل است. در مقابل، قائلین به همه روان دار انگاری معتقدند که آگاهی در تمام ذرات ماده وجود دارد. در این مقاله که به روش توصیفی، تحلیلی و تطبیقی نوشته شده، استدلال کرده ایم که اشکالاتی مانند نیاز به توضیح علیت ذهنی به نحوی که با اصل بستار علی سازگار باشد، و «مشکل ترکیب» از اشکالات اساسی همه روان دار انگاری است که مبتنی بر فیزیکالیسم است، اما این اشکالات بر دیدگاه قرآنی وارد نیست و جز با باور به ماوراءطبیعت نمی توان تبیین معقولی از همه روان دار انگاری ارائه داد. یافته ها نشان می دهد که قرآن کریم و همه روان دار انگاری هر دو در پذیرش آگاهی و شعور همگانی مشترک اند، اما در مبانی هستی شناختی تفاوت اساسی دارند: در اندیشه قرآنی، تمام ذرات عالم مخلوق اراده حکیمانه الهی است و آگاهی و تسبیح موجودات، هدفمند و متوجه شناخت و حمد خداوند است، زیرا هر موجود به اندازه بهره مندی اش از وجود، بهره ای از علم و حیات دارد؛ در حالی که، در همه روان دار انگاری، شعور همگانی فاقد جهتی الهی است و صرفا نتیجه ساختار طبیعت قلمداد می شود، زیرا بر فیزیکالیسم و بستار علی جهان تکیه دارد. لذا اشتراک دیدگاه قرآنی و همه روان دار انگاری در موضوع آگاهی تنها اشترک لفظی است و نباید آن دو را عین هم دانست.

کلیدواژه ها:

تسبیح ، همه روان دار انگاری ، ذهن ، نفس ، آگاهی