تحقیق پذیری اخروی گزاره های دینی (نقد و بررسی دیدگاه جان هیک)

فیلسوفان سنتی دین بر این باور بودند که می توان به شکلی معنادار در باب خداوند سخن گفت، اما در ابتدای قرن بیستم، پوزیتیویست های منطقی در این امر خدشه کردند. آنها با پیش کشیدن معیار تحقیق پذیری، مرزهای جدیدی در تعیین گزاره های معنادار از بی معنا ترسیم نمودند. بنابر اصل تحقیق، حکم یک گزاره درباره امر واقع تنها در صورتی یک حکم واقعی و اصیل است که صدق یا کذب آن توسط تجربه نشان داده شود. از نظر پوزیتیویست های منطقی گزاره های دینی به این ضابطه تن نمی دهند، بنابراین غیر اصیل و بی معنایند. معیار تحقیق پذیری پس از مواجهه با نقد های بسیار جای خود را به معیار ابطال پذیری داد. منتقدان تحقیق پذیری بعضی از اساس آن را انکار کردند و بعضی دیگر مانند جان هیک با پیش کشیدن تحقیق پذیری اخروی کوشیده اند ثابت کنند گزاره های دینی نیز معیار تحقیق پذیری را برآورده می کنند و بنابراین معنا دارند. مدعای اصلی هیک این است که اولا در معنا و مفهوم "تحقیق" و " اثبات" رفع شک اخذ شده است و اثبات به هر معنایی که باشد باید بتواند رفع شک کند. ثانیا در مفهوم اثبات فعلیت نهفته نیست بلکه امکان تحقیق و اثبات نیز برای معناداری یک گزاره کافی است. حال آیا راهی که جان هیک برای سامان دادن به چالش معناداری گزاره های دینی پیش کشیده و آن را تحقیق پذیری اخروی نامیده، راهی رضایت بخش است؟ در این مقاله می کوشیم پس از بیان اصل تحقیق و بررسی و نقد آن، به ابطال پذیری اشاره کنیم و در نهایت از رهگذر تحلیل مفهوم اثبات، دیدگاه هیک در باب تحقیق پذیری اخروی را شرح و بسط دهیم و آن را با عیار نقد بسنجیم.

کلیدواژه ها:

اصل تحقیق پذیری ، ابطال پذیری ، تحقیق پذیری اخروی ، زبان دین ، جان هیک