چیستی عقل عملی از نگاه ابن سینا و دکارت بر پایه کتاب قانون اخلاق

ماهیت عقل عملی چیست؟ این پرسشی است که ذهن فلاسفه اسلامی و غرب را به خود مشغول ساخته است و هر یک بر پایه دستگاه فلسفی خویش به آن پاسخ گفته اند. از جمله حکمای اسلامی شیخ الرئیس ابن سینا و از جمله فلاسفه غرب دکارت است که در مقام پاسخ آن برآمده اند. به دیده شیخ الرئیس، عقل عملی قوه ای ست که اموری را که در شان آدمی و شایسته اوست که انجام دهد یا ندهد، بر پایه مقدمات عقل نظری یعنی آرای کلی مشهوره درک کند و بر طبق آن مقدمات، آرای جزئی عملی، چه تدبیری و چه اخلاقی، را صادر کند و بر اساس آن آرای جزئی نیز اراده بر عمل به آن آراء را در انسان پدید آورد تا از روی اراده و به کمک بدن، آن اعمال را به انجام برساند. پس عقل عملی هویت ترکیبی دارد؛ ادرکی­ارادی­کرداری. اما به دیده دکارت، قوه عقل به عنوان بخش عالی نفس به دو قسم تقسیم می شود: عقل نظری و عقل عملی. عقل نظری به تصورات و تصدیقات تعلق دارد و عقل عملی به ارادیات و انفعالات. این دو فیلسوف بر اساس تعریفی که ارائه داده اند، به مولفه های آن توجه نشان داده، به مباحثی چون نسبت عقل عملی و اراده و میل پرداخته اند. این نوشته در مقام انعکاس دیدگاه آن دو درباره عقل عملی و مولفه های آن به روش توصیفی­تحلیلی است.

کلیدواژه ها:

ابن سینا ، درکات ، نفس ، عقل عملی ، اراده