خوانشی نو از ابزارهای معرفتی در فلسفه سقراط

چکیدهسقراط فیلسوف شهیر یونانی پس از رواج اندیشه سوفسطایی توانسته بود اندیشه فلسفی درباره انسان را مطرح کند و نگرش فلسفی را از طبیعت به انسان برگرداند، او با تلاش های علمی خود مبارزه با سوفسطاییان را کلید زد و جایگاه جدیدی برای اندیشه بشریت پدید آورد. تاریخ نویسان فلسفه سعی داشتند در کنار ابداعات سقراط، وی را به عنوان اولین فیلسوف عقلگرا معرفی کنند که تنها با ادراک عقلی مبتنی بر استدلال موافق است و دیگر ابزارهای ادراکی را نفی می کند. از همین رو برخی تصریح کرده اند که نقطه آغاز تفکر مشائی سقراط است، اما با بررسی مکالمات سقراط و محتوای گفتگوهای وی در می یابیم که ادراک شهودی در منظومه فکری وی نقش به سزایی داشته و ابزارهای ادراک شهودی را مرتبا برای رسیدن به فضیلت انسانی -که همان معرفت است- استفاده می کند. در این نوشتار سعی شده است ابزارهایی که سقراط برای ادراک شهودی به کار می برد به دقت احصا و بررسی شود تا مشخص گردد ابزارهای ادراک شهودی آنچنان معتبر است که بر خلاف دیدگاه برخی فلاسفه، می توان وی را پدر فلسفه اشراق معرفی کرد. وی در گفتگوهای خود تهذیب نفس را مقدمه ادراک معرفی می کند و به شعر شاعران و نحوه ادراک آنان استناد می کند، ادراکات هاتف معبد دلفی را معتبر می داند و به ندای درونی نیز اهمیت ویژه می دهد که همگی نشانگر جایگاه ویژه ادراک شهودی نزد سقراط و عدم صحت مشائی خواندن وی است.

کلیدواژه ها:

سقراط ، ابزار ، معرفت ، شهود