تحلیل رویکرد ملاصدرا و نصر به مقوله هنر و نسبت عالم خیال با خلق اثر هنری

بررسی دیدگاه ملاصدرا و نصر درباره هنر و نسبت عالم خیال با خلق اثری دارای اهمیت خاصی است. در این زمینه، ملاصدرا هنر را محاکات عالم برین می­داند و از آن با عنوان «صنایع لطیفه» یاد  می کند. با توجه به نگاه وحدت وجودی او به هستی، همه عالم ظهور حق تعالی و جلوه­ای از وجود است که به درجه­ای دارای جمال و زیبایی است. نصر از رویکرد سنت­گرایی به تبیین و تفسیر هنر و کار هنرمند توجه دارد. از دید او یاری گرفتن از هنرهای سنتی برای فهم معنوی و نگریستن به هنر قدسی به عنوان واسطه فیض الهی ضروری است. هنر سنتی، به­شکلی رمزآمیز امرقدسی را به ظهور می رساند. در رابطه با عالم خیال، ملاصدرا خیال را عالمی واسطه بین عالم ماده یا طبیعت و عالم عقول یا مجردات مطلق در نظر می گیرد. به همین دلیل ویژگی­های صور این عالم نیز بینابینی است، لذا صور خیالی از تجرد نسبی برخوردارند، هرچند از ماده مجردند، همچنان که شکل و رنگ و بو و طعم و دیگر ویژگی­های جسمانی دارند که با حواس ظاهری درک نمی­شود. در رابطه با عالم خیال و صور خیالی، صدرا نظامی ادراکی، نحوه­ای از حفظ و استحکام و همچنین دسترسی بی­نهایتی در مقابل با عالم خیال می­گشاید که حتی در یک موضوع خاص هرگز پایان نمی­پذیرد، زیرا هرلحظه امکان ظهور وجود با درجه­ای بالاتر هست. از نظر نصر اهمیت عالم خیال در خلق اثر هنری، در مقایسه با عاملی چون سنت بسیار پایین­تر است. لذا اتصال هنرمند سنتی با خیال منفصل بدون پیش­ فرض پذیرفته شده است. درکل در نظریات نصر، عامل اصلی در خلق اثر هنری قرار داشتن درچارچوب سنت است که بر تمام عوامل دیگر سایه می­افکند. گویی بودن در فضای سنت، همه عوامل دیگر را نیز تامین می­کند. در تحلیل نهایی به نظر می­رسد که از نظرگاه صدرا هرچیز راهی و هر اتفاق تحلیلی دارد، حتی اگر خود ملاصدرا حاضر نباشد با شناخت از دستگاه وی می­توان تحلیل­ها را یافت و تفسیری نو بنا کرد. اما از نظر نگارنده، در تفکر سنتی نصر در رابطه با هنر نقاط نامکشوف قابل تحلیلی وجود ندارد. شاید این امر به دلیل نامعلوم بودن پایه فلسفی نظریات آنان است که هرگز تبدیل به یک دستگاه فلسفی نمی­شود و این همان نکته اساسی از نظر نگارنده است.

کلیدواژه ها:

هنر ، هنرمند ، سنت گرایی ، حقیقت وجود ، هنر قدسی