قاعده «بسیط الحقیقه» در حکمت متعالیه و نقد آن از منظر عرفان

قاعده «بسیط الحقیقه» از قواعد معروفی است که در حکمت متعالیه صدرائی بسیار مورد توجه بوده و در اثبات دعاوی مهمی از آن استفاده شده است؛ از جمله در اثبات عینیت صفات ذاتی حق با ذات حق، و نیز در اثبات علم ذات حق به ماسوا، قبل از ایجاد ممکنات؛ استدلالی که صدرالمتالهین برای اثبات این قاعده می آورد این است که اگر بسیط الحقیقه، همه موجودات نباشد، باید موجود سلب شده، نقیضش بر آن بسیط حمل شود زیرا رفع نقیضین محال است؛ درین صورت، حقیقت بسیط مفروص، مرکب از داشتن چیزی و نداشتن چیزی است؛ و این خلف در بساطت او است؛ به نظر نگارنده از منظر عرفانی، این قاعده هم به حسب اصل ادعا مخدوش است؛ زیرا مبتنی بر نوعی کثرت وجود است؛ و هم به حسب استدلالش ناتمام است؛ چون این استدلال مورد نقض دارد؛ و هم به حسب نتایج مترتب بر آن، با اشکالاتی مواجه است؛ زیرا مقام ذات حق مقام «لا اسم و لا رسم له» است؛ این اشکالات پذیرش این قاعده را ناممکن می گرداند؛ و در نزاع بین فلاسفه و عرفا در زمینه ثبوت صفاتی ذاتی، ترجیج با نظر عرفا است؛ در مقاله حاضر به این مباحث پرداخته ایم.

کلیدواژه ها:

فلسفه و عرفان" ، " بسیط و مرکب" ، " حکمت متعالیه" ، "جامعیت بسیط