تاویل انتقادی دوگان سوژه و ابژه در فلسفه کانت بر اساس دوگان جهان انفسی و آفاقی در ماجرای هبوط از منظر حکمی-تفسیری علامه طباطبایی

در این مقاله تلاش شده تا در قالبی نوین با تکیه بر روشی تاویلی محمل های معنایی صحیحی برای دعاوی کانت اما در دل نظام حکمی و قرآنی خود بیابیم و نشان دهیم می توان به جای قبول یا طرد کامل دعاوی کانت راه سومی را برگزید. برای تحقق این هدف با روشی تحلیلی-فلسفی نشان داده شده که مشابه دوگان سوژه و ابژه در فلسفه کانت، در ماجرای هبوط آدم ع نیز با دوگان جهان انفسی و جهان آفاقی مواجه هستیم و می توان با تکیه بر تفسیر عمیق و حکمی-قرآنی علامه طباطبایی از ماجرای هبوط و دستیابی به شناختی دقیق از چیستی، چرایی و چگونگی نحوه ظهور جهان آفاقی در برابر جهان انفسی در فرآیند هبوط آدم ع، ابعاد و زوایای فلسفه ایدئالیستی کانت را مورد بررسی انتقادی قرار داد. در این بررسی روشن گردید هرچند مشابه فلسفه کانت، ظهور مقولات مکان و زمان و علیت با ویژگی های خاص آن در جهان آفاقی، متاثر از تحولاتی عمیقی در جهان انفسی انسان است که در فرآیند هبوط رخ می دهد اما در عین حال محوریت این تاثیرات انفسی در نحوه ادراک و ظهور جهان آفاقی باعث نمی شود که مقولاتی مانند مکان و زمان و علیت، ذهنی و صرفا سوبجکتیو قلمداد شوند. بر این اساس در تشریح رابطه چنین مقولاتی با جهان انفسی و آفاقی باید به لحاظ هستی شناختی و معرفت شناختی موضعی در میانه ایدئالیسم کانت و رئالیسم خام اخذ نمود که نه در سوبجکتیوته افراطی ایدئالیسم فرو غلطد و نه دچار ساده انگاری عوامانه رئالیسم خام باشد.

کلیدواژه ها:

فلسفه کانت ، سوژه و ابژه ، هبوط آدم ع ، جهان آفاقی و انفسی