ارزیابی مقاوم سازی لرزه ای ساختمان های بنایی غیرمسلح در بافت های فرسوده شهری

ایران بر کمربند لرزه ای آلپ-هیمالیا قرار دارد و بخش بزرگی از مسکن شهری آن با مصالح بنایی و خارج از چرخه کنترل فنی ساخته شده است. این مسئله در بافت های فرسوده شهری — که ویژگی هایی چون قدمت بالای ساختمان ها، کیفیت پایین ابنیه، تراکم ساختمانی و جمعیتی زیاد، نفوذپذیری اندک معابر و قطعات کوچک دارند — به یک بحران امنیت جانی تبدیل شده است (نشریه ۳۷۶، ۱۳۸۶؛ ایلانلو و سهرابی، ۱۴۰۱). مقاله حاضر با هدف ارزیابی چگونگی مقاوم سازی لرزه ای ساختمان های بنایی غیرمسلح در این بافت ها، چارچوب ارزیابی آسیب پذیری بر پایه «دستورالعمل بهسازی لرزه ای ساختمان های بنایی غیرمسلح موجود» (نشریه ۳۷۶) را تبیین و راهکارهای بهسازی کلی و موضعی را از منظر فنی، اقتصادی و مدیریتی تحلیل می کند. روش پژوهش، مروری تحلیلی بر مستندات آیین نامه ای و پژوهش های داخلی است. یافته ها نشان می دهد ترکیبی از ارزیابی کیفی سریع برای غربالگری محله ای، ارزیابی کیفی تفصیلی و کمی برای بیلورهای بحرانی، و سپس انتخاب راهکار مقاوم سازی متناسب با وضعیت بنا (کلاف بندی فولادی یا بتنی، ژاکت کشی دیوارها، شاتکریت، کاشت میلگرد و به کارگیری الیاف پلیمری FRP) موثرترین مسیر کاهش ریسک است. همچنین مشخص می شود که موفقیت برنامه مقاوم سازی در بافت های فرسوده بیش از آنکه مسئله ای صرفا سازه ای باشد، به اولویت بندی داده محور، ابزارهای مدیریتی شهرداری و مشارکت ساکنان وابسته است.

کلیدواژه ها:

مقاوم سازی لرزه ای ، ساختمان بنایی غیرمسلح ، بافت فرسوده ، نشریه ۳۷۶ ، تاب آوری شهری