بررسی چالش های وصول عوارض و مطالبات شهرداری و ارائه راهکارهای بهبود نظام وصول

وصول عوارض و مطالبات یکی از مهم ترین ارکان نظام مالی شهرداری ها و از الزامات اساسی برای تامین منابع مورد نیاز جهت ارائه خدمات عمومی، اجرای پروژه های عمرانی و حفظ و توسعه زیرساخت های شهری به شمار می رود. با وجود اهمیت این منبع درآمدی، در بسیاری از شهرداری ها میان میزان عوارض و مطالبات قابل وصول و میزان وجوه واقعا وصول شده فاصله قابل توجهی وجود دارد. این شکاف وصول را نمی توان صرفا ناشی از ضعف فرایندهای اجرایی یا عدم پرداخت شهروندان دانست؛ بلکه مجموعه ای از عوامل اقتصادی، حقوقی، نهادی، اطلاعاتی، فناورانه و رفتاری در شکل گیری و استمرار آن نقش دارند. در این چارچوب، سه مولفه «توان پرداخت»، «تمایل به پرداخت» و «فرصت پرداخت» به عنوان عناصر اساسی رفتار پرداخت کنندگان مورد توجه قرار می گیرند. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از بررسی اسناد بالادستی، گزارش های عملکردی، مطالعات انجام شده و تجربه های داخلی، به شناسایی چالش های موثر بر وصول عوارض و مطالبات شهرداری و ارائه راهکارهای بهبود نظام وصول پرداخته است. چارچوب نظری پژوهش بر مفاهیمی همچون اقتصاد اطلاعات، رفتار مالیاتی، هزینه مبادله و حکمرانی دیجیتال استوار است. بر اساس این چارچوب، چالش های نظام وصول در دو گروه کلی چالش های سمت عرضه و چالش های سمت تقاضا قابل تحلیل است. در سمت عرضه، ضعف هماهنگی بین سازمانی، نقص بانک های اطلاعاتی، فرایندهای دستی، اطلاع رسانی ناکافی، هزینه بالای وصول، ضعف مشوق ها و محدودیت های نظارتی از عوامل مهم محسوب می شوند. در سمت تقاضا نیز کاهش توان پرداخت، کاهش تمایل به پرداخت، محدودیت فرصت پرداخت، عدم تقارن اطلاعاتی، هزینه های مبادله و ضعف اعتماد به نهاد مالیاتی شهری اثرگذار هستند. راهکارهای پیشنهادی شامل هوشمندسازی فرایند وصول، ایجاد ارتباط برخط میان سازمان های مرتبط، طراحی مشوق های موثر، به روزرسانی بانک اطلاعات املاک و مشاغل، ساده سازی فرایندهای پرداخت، توسعه همکاری با شبکه بانکی، آموزش و فرهنگ سازی، افزایش شفافیت در نحوه هزینه کرد درآمدهای حاصل از عوارض، استفاده از تحلیل داده ها و ایجاد واحدهای تخصصی وصول است. همچنین تجربه های برخی شهرداری های بزرگ کشور نشان می دهد که اصلاح نظام وصول، زمانی اثربخش خواهد بود که اقدامات فناورانه با اصلاح نهادی، تسهیل فرایندها و تقویت اعتماد شهروندان همراه شود. در نتیجه، بهبود وصول عوارض صرفا یک مسئله فنی و اجرایی نیست، بلکه فرایندی چندبعدی است که نیازمند اصلاح هم زمان ساختارهای نهادی، اطلاعاتی، رفتاری و مدیریتی است.

کلیدواژه ها:

شکاف وصول ، رفتار مالیاتی ، اقتصاد اطلاعات ، هزینه مبادله ، تمکین مالیاتی ، نظام وصول عوارض.