تحلیل اقتصادی عوارض ساخت وساز به عنوان منبع درآمد شهرداری

عوارض ساخت وساز از دیرباز به عنوان یکی از منابع اصلی تامین مالی شهرداری ها در ایران مطرح بوده است. بااین حال، وابستگی روزافزون شهرداری ها به این منبع درآمدی، پرسش های جدی درباره پایداری مالی، کارایی اقتصادی و پیامدهای توزیعی آن بر بازار مسکن و سرمایه گذاری شهری ایجاد کرده است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-توصیفی به بررسی ابعاد اقتصادی عوارض ساخت وساز به عنوان منبع درآمد شهرداری می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که در ساختار درآمدی شهرداری های ایران، برخلاف بسیاری از کشورها که از مالیات های مکرر مانند مالیات بر املاک بهره می برند، اتکای اصلی بر هزینه های مبتنی بر فعالیت های ساختمانی است که پایداری کمتری دارد. بررسی موردی شهر تهران حاکی از آن است که عوارض شهرداری سهم قابل توجهی از هزینه های ساخت مسکن را تشکیل می دهد و نوسانات آن تاثیر مستقیمی بر بودجه شهرداری دارد. افزایش عوارض ساخت وساز اگرچه در کوتاه مدت درآمد شهرداری را افزایش می دهد، اما در بلندمدت می تواند با کاهش تمایل سرمایه گذاران به اخذ پروانه و انجام ساخت وساز، حجم فعالیت های ساختمانی را کاهش دهد و چرخه معکوسی ایجاد کند که هم به درآمد شهرداری و هم به عرضه مسکن آسیب می زند. از سوی دیگر، شواهد تجربی نشان می دهد که در برخی کلان شهرها، تا ۸۰ درصد از درآمد شهرداری مستقیما از عوارض پروانه های ساختمانی و مالیات های مرتبط با ساخت وساز تامین می شود که این میزان وابستگی، ریسک پذیری مالی شهرداری را در دوران رکود بخش ساختمان به شدت افزایش می دهد. بر اساس یافته ها، بهینه سازی سیاست های عوارض ساخت وساز مستلزم اصلاح ساختار درآمدی شهرداری ها، تنوع بخشی به منابع درآمدی، و حرکت به سمت درآمدهای پایدارتر نظیر عوارض نوسازی و مالیات های سالیانه است. پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوبی تحلیلی برای سیاست گذاری مالی در مدیریت شهری، به تبیین نسبت عوارض ساخت وساز با پایداری مالی شهرداری ها و پیامدهای آن بر اقتصاد شهری می پردازد.

کلیدواژه ها:

عوارض ساخت وساز ، درآمد شهرداری ، اقتصاد شهری ، پایداری مالی ، بازار مسکن ، سیاست مالی شهری.