تحلیل اثر تورم بر کارایی درآمدهای شهرداری

تورم مزمن به عنوان یکی از ویژگی های ساختاری اقتصاد ایران در دهه های اخیر، آثار گسترده و پیچیده ای بر نظام مالی شهرداری ها بر جای گذاشته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل اثر تورم بر کارایی درآمدهای شهرداری، به بررسی مکانیسم های تاثیرگذاری تورم بر درآمدهای حقیقی، هزینه های جاری و عمرانی، و پایداری مالی شهرداری ها می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که تورم از سه کانال اصلی بر کارایی درآمدهای شهرداری تاثیر می گذارد: نخست، از طریق کاهش ارزش حقیقی درآمدهای نقدی در فاصله زمانی بین تشخیص و وصول (اثر تانزی)؛ دوم، از طریق افزایش نامتناسب هزینه های جاری نسبت به درآمدها و کاهش سهم بودجه عمرانی؛ و سوم، از طریق تضعیف قدرت خرید شهروندان و کاهش تمکین مالی آن ها. بررسی موردی شهرداری اصفهان در قالب الگوی تانزی نشان می دهد که طول وقفه های جمع آوری عوارض حدود ۴ ماه و ۹ روز و کشش درآمدی ۴۱/۰ بوده است؛ به این معنا که با تغییر یک درصدی تورم، درآمدها تنها به میزان ۴۱/۰ تعدیل شده اند و تورم موجب کاهش چشمگیر درآمدهای حقیقی شهرداری شده است. این ناکارآمدی در تعدیل درآمدها نسبت به تورم، ریشه در ساختار ناپایدار درآمدی شهرداری ها دارد که عمدتا بر عوارض یک باره ساخت وساز و فروش تراکم متکی است و فاقد مکانیسم های خودکار تعدیل تورمی است. در مقابل، درآمدهای پایدار نظیر عوارض نوسازی مستمر و مالیات های سالیانه، به دلیل قابلیت به روزرسانی دوره ای، کارایی بیشتری در شرایط تورمی دارند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که تورم مزمن، ضمن کاهش کارایی درآمدهای موجود، برنامه ریزی مالی شهرداری ها را با عدم اطمینان مواجه ساخته و اتکا به درآمدهای ناپایدار را تشدید می کند. در نهایت، پژوهش حاضر راهکارهایی نظیر استقرار نظام مالیات بر املاک، به روزرسانی خودکار تعرفه ها بر اساس نرخ تورم، تنوع بخشی به منابع درآمدی و توسعه سامانه های هوشمند وصول را برای بهبود کارایی درآمدهای شهرداری در شرایط تورمی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

تورم ، کارایی درآمد ، شهرداری ، اثر تانزی ، درآمد پایدار ، اقتصاد شهری