تحلیل راهکارهای افزایش درآمدهای پایدار و کاهش وابستگی شهرداری ها به درآمدهای ناپایدار

ساختار درآمدی شهرداری های ایران طی چهار دهه گذشته، الگویی متمایز از الگوهای متعارف تامین مالی محلی را شکل داده است؛ الگویی که در آن، سهم فزاینده ای از منابع مالی از محل عوارض ساخت وساز، فروش تراکم و تغییر کاربری اراضی تامین می شود و سهم درآمدهای پایدار نظیر عوارض نوسازی، عوارض مشاغل و مالیات های محلی، به رقمی ناچیز تقلیل یافته است. تداوم چنین ساختاری، علاوه بر افزایش آسیب پذیری مالی شهرداری ها در برابر رکودهای اقتصادی و نوسانات بازار مسکن، ظرفیت برنامه ریزی بلندمدت، استمرار خدمات عمومی و تحقق اهداف توسعه شهری را نیز تحت تاثیر قرار داده است. این پژوهش با به کارگیری رویکرد توصیفی تحلیلی و با اتکا بر تحلیل اسناد بالادستی، گزارش های عملکردی، مرور نظام مند ادبیات نظری و واکاوی تطبیقی تجربیات داخلی و بین المللی، به شناسایی سازوکارهای شکل گیری، تداوم و بازتولید این ساختار ناپایدار و طراحی راهبردهای گذار به نظام درآمدی پایدار می پردازد. چارچوب نظری پژوهش، تلفیقی از نظریه های مالیات محلی، اقتصاد نهادی، حکمرانی مالی و مدل های تامین مالی پایدار شهری است. پرسش محوری آن است که چه سازوکارهای نهادی، قانونی، فناورانه و اجتماعی موجب تداوم وابستگی شهرداری ها به درآمدهای ناپایدار می شود و چگونه می توان با اصلاح ساختار درآمدی، تقویت نظام مالیاتی محلی، به روزرسانی بانک اطلاعات املاک و مشاغل و به کارگیری ابزارهای نوین تامین مالی، این وابستگی را کاهش داد. یافته های پژوهش نشان می دهد که کاهش وابستگی به درآمدهای ناپایدار صرفا از طریق افزایش یک منبع درآمدی خاص امکان پذیر نیست، بلکه مستلزم تنوع بخشی به منابع، ارتقای ظرفیت نهادی، اصلاح سازوکارهای قانونی، هوشمندسازی نظام وصول، افزایش شفافیت مالی و تقویت اعتماد عمومی است. پژوهش حاضر با تفکیک سازوکارهای تداوم به چهار بعد مالی، نهادی، سیاسی و شناختی، نشان می دهد که گذار به پایداری مالی، پیش از آنکه مسئله ای صرفا فنی باشد، مسئله ای نهادی و سیاسی است. بر این اساس، اصلاح ساختار درآمدی شهرداری ها باید در قالب یک برنامه تدریجی، هماهنگ و بلندمدت دنبال شود تا ضمن حفظ توان ارائه خدمات عمومی، زمینه کاهش اتکا به منابع ناپایدار و افزایش قابلیت پیش بینی درآمدهای شهری فراهم شود.

کلیدواژه ها:

گذار درآمدی ، درآمد پایدار ، درآمد ناپایدار ، مالیات محلی ، تنوع بخشی درآمدی ، حکمرانی مالی شهری.