نظام بودجه ریزی شهرداریها از منظر مدیریت اجرایی و ارائه راهکارهایی برای بهبود تخصیص منابع و کنترل مخارج شهری

بودجه شهرداری، مهمترین سازوکار تبدیل اولویتهای سیاستی مدیریت شهری به تصمیمهای اجرایی، پروژهها، خدمات و تعهدات مالی است. با این حال، کیفیت بودجه را نمیتوان صرفا با تراز بودن ارقام درآمد و هزینه سنجید؛ بودجه زمانی ابزار موثر مدیریت اجرایی است که از اعتبارپذیری، پیوند روشن با برنامههای راهبردی، قابلیت تخصیص مجدد منابع، کنترل تعهدات، اطلاعات بهموقع و نظام پاسخگویی برخوردار باشد. هدف این پژوهش، تحلیل چالشهای نظام بودجهریزی شهرداریهای ایران از منظر مدیریت اجرایی و ارائه چارچوبی برای بهبود تخصیص منابع و کنترل مخارج شهری است. پژوهش از نوع کاربردی و با روش کتابخانهای، مرور تلفیقی و تحلیل مضمون اسناد انجام شده است. منابع مورد بررسی شامل قوانین و مقررات مالی شهرداریهای ایران، پژوهشهای داوریشده داخلی و بینالمللی، و گزارشهای معتبر OECD، PEFA و International Budget Partnership بوده و اولویت با منابع سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۶ است. یافتهها نشان میدهد مشکلات بودجهای شهرداریها را میتوان در هشت خوشه اصلی طبقهبندی کرد: غلبه منطق افزایشی، ضعف اعتبارپذیری بودجه، گسست برنامه و بودجه، کمبود اطلاعات بهای تمامشده، کنترل دیرهنگام مخارج، انعطافپذیری غیرقاعدهمند در جابهجایی اعتبارات، ضعف نگاه میانمدت و محدودیت شفافیت و پاسخگویی عملکردی. ادبیات جدید نشان میدهد بودجهریزی مبتنی بر عملکرد، مرور مخارج، چارچوبهای میانمدت، کنترل تعهد، سامانههای دیجیتال نظارت و مشارکت هدفمند شهروندان میتوانند کیفیت تخصیص و انضباط مالی را ارتقا دهند، مشروط بر آنکه اجرای آنها به تولید انبوه شاخص یا کنترل صوری محدود نشود. نوآوری پژوهش، ارائه شاخص یکپارچه کیفیت مدیریت بودجه شهریدر شش بعد همراستایی راهبردی، اعتبارپذیری، کارایی تخصیصی، انضباط اجرای مخارج، شفافیت و پاسخگویی و تابآوری میانمدت است. نتیجهگیری اصلی آن است که اصلاح بودجه شهری باید از تغییر فرم بودجه فراتر رفته و چرخه تصمیمگیری اجرایی، اطلاعات مدیریتی، اختیار مدیران، قواعد کنترل و پاسخگویی را بهصورت یکپارچه بازطراحی کند.

کلیدواژه ها:

بودجهریزی شهرداری ، مدیریت اجرایی ، تخصیص منابع ، کنترل مخارج ، بودجهریزی مبتنی بر عملکرد ، اعتبارپذیری بودجه ، مرور مخارج ، حکمرانی شهری.