تحلیل چالشهای حسابداری، بودجهای و مالیاتی شهرداریها در ایران و ارائه راهکارهایی برای ارتقای شفافیت، پاسخگویی و پایداری مالی مدیریت شهری

شهرداریها در ایران در نقطه تلاقی سه نظام نهادی قرار دارند: نظام حسابداری و گزارشگری مالی، نظام بودجهریزی و کنترل، و نظام درآمدی شامل مالیاتها، عوارض و بهای خدمات. هرگونه ناهماهنگی میان این سه نظام میتواند به تضعیف شفافیت، شکلگیری کسری عملیاتی، اتکا به منابع ناپایدار و انتقال هزینههای امروز به نسلهای آینده منجر شود. هدف پژوهش حاضر، تحلیل یکپارچه چالشهای حسابداری، بودجهای و مالیاتی شهرداریهای ایران و ارائه چارچوبی کاربردی برای ارتقای شفافیت، پاسخگویی و پایداری مالی مدیریت شهری است. پژوهش از نوع مطالعه کتابخانهای و تحلیل اسنادی ساختاریافته است. در تدوین آن، قوانین و مقررات مرتبط با مالیه شهری ایران، مقالات داوریشده جدید در حوزه حسابداری بخش عمومی و مالیه محلی، و اسناد نهادهای معتبر بینالمللی از جمله IPSASB، IFAC، OECD، World Bank و International Budget Partnership بررسی و بهصورت موضوعی تلفیق شدهاند. یافتهها نشان میدهد چالش مالی شهرداریها صرفا مسئله کمبود درآمد نیست؛ بلکه از گسست میان اطلاعات حسابداری، تصمیم بودجهای، وصول درآمد، مدیریت دارایی و بدهی، حسابرسی و افشای عمومی نیز ناشی میشود. در حوزه حسابداری، تکمیل شناسایی داراییها و بدهیها، کاربرد واقعی اطلاعات تعهدی و استقرار بهای تمامشده اهمیت محوری دارد. در حوزه بودجه، واقعبینی پیشبینی درآمد، تفکیک منابع تکرارشونده از منابع غیرتکراری، کنترل تراز عملیاتی و پیوند بودجه با عملکرد ضروری است. در حوزه مالیات و عوارض نیز توسعه پایههای پایدار، بهروزرسانی اطلاعات املاک، ارتقای کارایی وصول و شفافسازی سهم مالیات بر ارزش افزوده اهمیت دارد. نوآوری مقاله در ارائه چارچوب همترازی مالی شهریاست که حسابداری، بودجه، درآمد، خزانه، مدیریت ریسک، حسابرسی و شفافیت را در یک زنجیره واحد قرار میدهد و برای پایش آن مجموعهای از شاخصهای قابل اندازهگیری پیشنهاد میکند. بر اساس نتایج، اصلاحات منفرد و جزیرهای احتمالا اثر پایدار محدودی خواهند داشت؛ در حالی که اصلاح مرحلهای و یکپارچه میتواند ظرفیت مدیریت شهری را برای تامین مستمر خدمات عمومی، ایمنی، سلامت و محیط زیست تقویت کند.

کلیدواژه ها:

شهرداری ، حسابداری بخش عمومی ، بودجهریزی شهری ، مالیات و عوارض محلی ، شفافیت مالی ، پاسخگویی ، پایداری مالی ، مدیریت شهری.